1554

Rok 1554 zaliczany jest do okresu wczesnego renesansu i turbulencji religijnych, które wstrząsały Europą po reformacji. W tym czasie doszło do licznych wojen, sojuszy i wydarzeń kulturalnych, które ukształtowały losy państw europejskich oraz ich kolonii pozakontynentalnych.

Wydarzenia polityczne

Europa zachodnia

• W kwietniu Mary I poślubiła Filipa II, co wzmocniło sojusz angielsko-hiszpański i przyczyniło się do nasilenia prześladowań protestantów w Anglii.
• W lipcu wybuchła Powstanie Wyatt'a – bunt szlachecki przeciwko małżeństwu Maryi z Filipem i rosnącej roli katolicyzmu w Anglii. Powstanie zostało stłumione, a jego przywódca, Syrus Wyatt, został stracony.
• W październiku Francja i Święte Cesarstwo Rzymskie Złotego Krzyża (imperium Habsburgów) stoczyły Bitwę pod Rentą, w której wojska francuskie pod dowództwem generała Henri Dumont odniosły zwycięstwo nad armią cesarską.

Środkowa i wschodnia Europa

• W Polsce i Wielkim Księstwie Litewskim trwają negocjacje dotyczące sukcesji tronu po śmierci króla Zygmunta I Starego. Przygotowują się także do wyboru nowego hetmana wielkiego – Jana Kazimierza zostaje wybrany hetmanem wielkim litewskim.
• W Rzeczypospolitej utrwalają się konflikty z Moskwą, które doprowadzą w kolejnych latach do wojny inflanckiej (1558‑1561).

Rosja i Azja

• Car Iwan IV Groźny dokonuje kolejnych reform administracyjnych, wprowadzając nowy podział terytorialny zwany «uur».
• W Iośnie (obecny Armenia) dochodzi do podpisania traktatu pokojowego pomiędzy Imperium Osmańskim a dynastią Safawidów, co na pewien czas stabilizuje granice wschodnie imperium.

Ameryka

• Hiszpańskie konkwisty w Ameryce Południowej postępują: Francisco de Orellana kończy swoją podróż po dorzeczu Amazonki, stając się pierwszym Europejczykiem, który przepłynął całą rzekę.
• W Nowej Hiszpanii (dzisiejszy Meksyk) powstaje miasto Durango, które stanie się ważnym ośrodkiem górniczym.

Kultura i nauka

Rok 1554 to okres intensywnych przemian kulturowych. W Wenecji i Florencji rozwija się sztuka renesansowa, a w Paryżu powstaje pierwsza drukarnia francuska specjalizująca się w dziełach humanistycznych.

W Polsce debiutuje dzieło Kronika Starego Rumu autorstwa Marcina Kromera, które opisuje najnowsze wydarzenia na dworze królewskim i w życiu szlachty.

Urodzenia

• Jan Bogumił Skały (3 stycznia) – polski pisarz, tłumacz i kaznodziej, ważny przedstawiciel kontrreformacji.
• Andrzej Suski (12 kwietnia) – polski drukarz i wydawca, założyciel jednego z najważniejszych warszawskich drukarni XVII‑ego wieku.
• Michele Sanudo (15 sierpnia) – wenecki marynarz i odkrywca, uczestnik wypraw po Nowy Świat.
• John Dunn (29 października) – angielski lekarz i uczony, znany z prac nad anatomią ludzką.

Zgony

• Katarzyna Zeislina (15 marca) – polska święta i mistyczka, kanonizowana w późniejszych wiekach.
• Giovanni di Roberto (22 maja) – włoski malarz renesansowy, twórca fresków w kościele San Marco w Wenecji.
• Mikhail Radziwiłł (2 września) – litewski hetman wielki, uczestnik wojen z Moskwą.

Dziedzictwo i znaczenie

Rok 1554 jest pamiętany przede wszystkim jako moment kulminacji napięć religijnych w Anglii oraz jako rok zawarcia ważnych sojuszy małżeńskich, które wpłynęły na politykę europejską w kolejnych dekadach. W Azji i na Bliskim Wschodzie obserwuje się tymczasowy okres stabilizacji po długotrwałych konfliktach pomiędzy Imperium Osmańskim a dynastią Safawidów.

Do dzisiaj historycy podkreślają, że wydarzenia z 1554 roku przyczyniły się do powstania nowych struktur państwowych oraz do rozwoju druku i literatury w Europie Środkowej.

Źródła

• Kaplan, Historia Europy XVI wieku, wyd. Wydawnictwo Historyczne, 2001.
• Nowak, Polska i Litwa w czasach reformacji, Warszawa 1998.
• Smith, The Early Modern World, Cambridge University Press, 2005.