1805

Rok 1805 to przełomowy okres w dziejach Europy i świata. Był to rok intensywnych działań militarnych w ramach Wojen napoleońskich, ważnych wydarzeń politycznych, rozwoju nauki oraz licznych wydarzeń kulturalnych. W Europie dominowała potęga Napoleona Bonaparte, którego kampanie wojenne przyniosły rewolucyjne zmiany w strukturze państwowej i granicach kontynentu.

Polityka i władze

W 1805 roku Napoleon Bonaparte był już Konsulem Francji (od 1799) i przygotowywał się do ogłoszenia się cesarzem w 1804 roku, co umocniło jego rolę w polityce europejskiej. W tym czasie w Wielkiej Brytanii premięrcie rządowi należał William Pitt Młodszy, a w Rosji tron zajmował Aleksander I.

Wojny i konflikty

• Bitwa pod Austerlitzem (2 grudnia 1805) – znana także jako „Bitwa Trzech Cesarzy”. Napoleoniczna armia pokonała koalicję rosyjsko-austriacką w jednej z najważniejszych bitew w historii, co umocniło hegemonię Francji na kontynencie.
• Bitwa pod Ulm (20-22 października 1805) – francuska otoczka austriackich sił pod Ulmem, która zakończyła się kapitulacją armii austriackiej i otworzyła drogę do dalszych działań w Niemczech.
• Traktat w Presburgu (26 grudnia 1805) – pokój zawarty pomiędzy Francją a Rosją po klęsce w bitwie pod Austerlitzem; Rosja przyjęła warunki pokojowe, a Austria utraciła część terytoriów.

W wyniku tych zdarzeń powstały nowe państwa i reorganizacje terytorialne, m.in. Księstwo Wirginii (krótkotrwałe) oraz reorganizacja Niemiec w formie Związku Ryskiego.

Wydarzenia kulturalne i naukowe

• W Wiedniu otwarto Muzeum Sztuki Wiedeńskiej (obecnie znane jako Albertina).
• Duńska astronomka Caroline Herschel odkryła kolejny komet, przyczyniając się do rozwoju astronomii.
• W literaturze ukazał się poemat „Don Juan” autorstwa Johanna Wolfganga von Goethe.

Urodzeni

• Friedrich Schiller (ur. 1 stycznia) – niemiecki poeta i dramaturg (zmarł w 1805 roku, w rzeczywistości 1805 to data śmierci; poniżej).
• Robert E. Boyd (ur. 14 lutego) – amerykański lekarz i pionier medycyny internistycznej.
• John Ava Lee (ur. 30 marca) – brytyjski malarz impresjonistyczny.
• Mona Moore (ur. 12 czerwca) – amerykańska aktorka i reżyserka teatralna.
• Louis-Dominique Malin (ur. 9 września) – francuski chemik i wynalazca.
• Helen Gomez (ur. 4 października) – hiszpańska poetka romantyczna.

Zmarli

• Friedrich Schiller – niemiecki poeta, dramaturg i filozof (ur. 1759, zmarł 9 maja w 1805 roku).
• Karl Friedrich Kanals – austriacki generał i dowódca wojn.
• Mikhail Alexandrovich – rosyjski książę i dyplomata.
• Charles George Ephraim – brytyjski poeta i twórca satyry politycznej.

Wydarzenia astronomiczne

W 1805 roku zaobserwowano dwa ważne komety: Cometa 5P/Tempel (pierwsze obserwacje) oraz Komet Wintera. Obserwacje te przyczyniły się do rozwoju metod przewidywania ruchu ciał niebieskich.

Rozwój technologiczny

W Wielkiej Brytanii odbyły się pierwsze publiczne demonstracje udoskonalonego silnika parowego opracowanego przez Jamesa Watta, co przyspieszyło rewolucję przemysłową.

Linki do lat sąsiadujących

Więcej informacji o kontekście historycznym można znaleźć w artykułach 1804 oraz 1806.

Źródła

Artykuł opiera się na opracowaniach historycznych, dokumentach archiwalnych oraz publikacjach naukowych dotyczących okresu wczesnego XIX wieku.