1919

Rok 1919 jest okresem przełomowym w historii świata, w którym zakończyła się I wojna światowa, a jednocześnie rozpoczęły liczne konflikty i przemiany polityczne, społeczne i kulturalne, które ukształtowały XX‑wieczną rzeczywistość.

Polityka i stosunki międzynarodowe

Po zawieszeniu broni 11 listopada 1918 roku, w 1919 roku odbyły się najważniejsze negocjacje pokojowe, które doprowadziły do podpisania Traktatu wersalskiego 28 czerwca. Dokument ten oficjalnie zakończył I wojnę światową, nałożył ciężkie reparacje na Niemcy i przekształcił granice Europy.

W tym samym roku powstała Liga Narodów, pierwsza międzynarodowa organizacja dążąca do utrzymania pokoju i współpracy między państwami. Jej siedzibą stało się Genewa, a pierwszym sekretarzem został Jules Henri Dunant.

Powstanie niepodległych państw

W wyniku rozpadów imperiów Austro-Węgier i Rosji Sowieckiej w 1919 roku powstały nowe państwa:

• Polska – odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów, a 11 listopada 1918 roku ogłosiła odrodzenie państwa; w 1919 roku odbyły się pierwsze wybory do Sejmu Ustawodawczego.
• Czechosłowacja – utworzona 28 października 1918 roku, w 1919 r. ustabilizowała swoje granice i podjęła budowę instytucji państwowych.
• Ukraina – ogłosiła Niepodległą Republikę Ukraińską, lecz w 1919 roku była sceną walk między siłami białogwardyjskimi, bolszewikami i polskimi.
• Węgry – po utracie terytoriów w Traktacie wersalskim stały się republiką, a w marcu 1919 roku doszło do przewrotu komunistycznego i powstania tzw. Komunistycznej Węgier pod przywództwem Béla Károly (Béla Kun).

Wojny i konflikty zbrojne

Rok 1919 był również rokiem intensywnych działań militarnych:

• Wojna polsko‑sowiecka (1919‑1921) rozpoczęła się w grudniu 1919 roku, gdy armia Czerwono‑Czarnej Armii wkroczyła na tereny wschodniej Polski.
• Węgierska Rzeczpospolita Ludowa Węgierska (krótka, od marca do sierpnia 1919) prowadziła starcia zarówno z sąsiadami, jak i wewnętrznymi przeciwnościami.
• W Turcji prowadzono wojnę o niepodległość przeciwko siłom alianckim i greckim, co doprowadziło do podpisania Traktu ze Sèvres (1920), ale już w 1919 roku trwały intensywne walki i powstania.

Kultura i nauka

W 1919 roku w atmosferze nadziei i niepewności rozkwitała również sztuka oraz nauka:

• W Berlinie otwarto pierwszą w Niemczech wystawę dadaistyczną, stanowiącą reakcję na absurd wojny.
• W Nowym Jorku w maju 1919 roku odbyło się pierwsze spotkanie modernistów związane z grupą Friends of the Art.
• W dziedzinie fizyki Albert Einstein opublikował kontynuację swoich prac nad ogólną teorią względności, a w Polsce założono Polską Akademię Nauk – współpraca między naukowcami przyczyniła się do rozwoju badań w dziedzinie chemii i matematyki.

Gospodarka i społeczeństwo

Po wojnie nastąpił gwałtowny wzrost inflacji, szczególnie w Niemczech, co przyczyniło się do społecznego niezadowolenia i przygotowało podłoże dla późniejszych ruchów politycznych. W Wielkiej Brytanii i Francji powstały nowe partie socjalistyczne i komunistyczne, a w Rosji dominował Komunistyczny (bolszewicki) rząd.

Sport

Rok 1919 przyniósł także rozwój sportu. W Stambule odbyły się pierwsze międzynarodowe zawody lekkoatletyczne, natomiast w Warszawie założono klub piłkarski Polonia Warszawa, który stał się jednym z najstarszych polskich klubów sportowych.

Podsumowanie

Rok 1919 był rokiem przełomowym, w którym zakończyły się konflikty światowej skali, a jednocześnie powstały nowe granice, państwa i idee, które określiły kierunek historii XX‑wiecznia. Procesy polityczne, militarne, kulturalne i społeczne tego okresu w dużej mierze ukształtowały współczesny porządek międzynarodowy.