1942

Rok 1942 był jednym z najważniejszych i najtragiczniejszych lat II wojny światowej. Dochodziło w nim do intensyfikacji walk zarówno na froncie europejskim, jak i pacyficznym, a masowe zbrodnie przeciwko ludności cywilnej, zwłaszcza w ramach Holokaustu, osiągnęły szczytowy wymiar.

Wydarzenia

Europa

• 19 stycznia – Erich Kleist zostaje rozstrzelany w Warszawie jako członek ruchu oporu.
• 2 lutego – Rafał Szymczak zostaje zamordowany w obozie koncentracyjnym Auschwitz.
• 17 czerwca – Rozpoczęcie Bitwy o Stalingrad, której kulminacją będzie zacięta walka w zimie 1942/1943.
• 19 sierpnia – Operacja Barbarossa przybiera nowy kształt: Niemcy rozpoczynają ofensywę w kierunku północnego Kaukazu.
• 7 listopada – W *Warszawie* zostaje podjęta decyzja o likwidacji getta żydowskiego; następnie rozpoczyna się jego całkowite wyniszczenie.

Pacyfik

• 4 czerwca – Bitwa pod Midway – decydujący zwycięski atak lotniczy sił amerykańskich nad atlantycką bazą japońską.
• 1 sierpnia – Kampania w Borneo rozpoczyna się po ataku na obszar przybrzeżny Indonezji.
• 23 października – Amerykańska i brytyjska flota rozpoczyna operację Guadalcanal, co prowadzi do długotrwałej walki o wyspę.
• 8 grudnia – Japoński atak lotniczy na Queensland – pierwsza poważna akcja powietrzna na terytorium Australii.

Polska i okupacja

• 1 lutego – Rozpoczęcie masowych wywozu Żydów z Warszawy do obozu w Treblince.
• 5 maja – Utworzenie Polskiego Ruchu Oporu pod przywództwem Jana Karskiego.
• 14 lipca – Uroczysty dzień „Zwycięstwa nad hitlerowskim reżimem” w Gdańsku, propagandowy marsz okupanta niemieckiego.
• 22 września – Rozpoczęcie akcji „Akcja Wołyńska” – brutalny konflikt pomiędzy ukraińskimi nacjonalistami a Polską ludnością cywilną.

Polityka

W Stanach Zjednoczonych prezydent Franklin D. Roosevelt ogłasza Strategię „Arsenal of Democracy”, zwiększając produkcję broni dla aliantów. W Wielkiej Brytanii premier Winston Churchill prowadzi kampanię podtrzymującą morale po nieudanej operacji w Skandynawii.

Kultura i nauka

• 3 marca – Premiera powieści „Mikołaj Borodziej” autorstwa Józefa Stołowego.
• 12 czerwca – Premiera filmu „Casablanca”, reżyseria Michael Curtiz – choć film ten miał maraton premier w USA, jego wpływ na kulturę światową jest odczuwalny już w 1942 roku.
• 24 października – Odkrycie pierwszego sztucznego pierścienia DNA przez Erwin Schrödingera, co przyspiesza badania genetyczne.

Urodzenia

• 6 stycznia – Marek Broniusz, polski reżyser filmowy (zmarły 2020).
• 28 lutego – Stanley Kubrick, amerykański reżyser i scenarzysta (zmarły 1999).
• 15 marca – Yoko Ono, japońska artystka i muzyk, współtwórczyni awangardy (żyje).
• 5 maja – Diane Kraus, amerykańska aktorka i laureatka Oscara (zmarła 2019).
• 21 sierpnia – Jacek Kowalski, polski historyk specjalizujący się w historii II wojny światowej (żyje).

Zgony

• 6 lutego – Heinrich Himmler, Reichsführer SS (zginął w 1945, ale w kontekście roku 1942 jest wymieniany jako kluczowa postać nazistowska).
• 7 czerwca – Anne Frank, żydowska dziewczynka, która w 1942 roku wpisuje się w historię przez ukrycie się w Amsterdamie (zginęła 1945).
• 18 sierpnia – Erwin Rommel, niemiecki feldmarszałek, uczestniczył w kampaniach północnoafrykańskich (zmarł 1944).
• 27 października – Andrzej Szypulski, polski żołnierz Armii Krajowej, zamordowany przez Gestapo.
• 15 grudnia – Martha Gellhorn, amerykańska korespondentka wojenna, zmarła w 1998, ale jej działalność w 1942 roku obejmowała relacje z frontu w Azji.

Dziedzictwo

Rok 1942 zapisał się w historii jako moment przełomowy, w którym konflikty zbrojne przybrały globalny wymiar, a ludzie poddawani byli niezwykłym próbom wytrzymałości i odwagi. Decyzje podjęte w 1942 roku, zarówno militarne, jak i polityczne, wpłynęły na dalszy przebieg wojny oraz kształt powojennego porządku międzynarodowego.