czerwona_rozwar

czerwona_rozwar (łac. Rubrospora rubra) – gatunek grzyba z rodziny Rozwarowatych, charakteryzujący się intensywną, czerwoną barwą kapelusza. Jest szeroko rozpowszechniony w Europie, a w Polsce najczęściej występuje w lasach liściastych oraz mieszanych.

Opis morfologiczny

Kapelusz osiąga średnicę od 5 do 12 cm, początkowo wypukły, z wiekiem przybiegający do formy otwartej. Barwa waha się od jasnoczerwonej do głębokiej karmazynowej, a powierzchnia pokryta jest drobnymi, błyszczącymi łuskami. Blaszka przytwierdzona, o kolorze jasnożółtawym, ząbkowana na końcach. Trzon cylindryczny, długość 6‑15 cm, o średnicy 0,8‑2 cm, barwy białej z czerwonym odcieniem przy podstawie. Skórka trzonu jest gładka, nieposiadająca pierścienia.

Systematyka

• Królestwo: grzyby
• Typ: Basidiomycota
• Klasa: Agaricomycetes
• Rząd: Agaricales
• Rodzina: Rozwarowate
• Rodzaj: Rubrospora
• Gatunek: Rubrospora rubra

Rozmieszczenie i środowisko

Występuje głównie w Polsce, zwłaszcza w regionie Mazowsza oraz w niższych partiach Karpat. Preferuje gleby lekko kwaśne, bogate w próchnicę, rosnąc pod dębami (dąb), bukami (buk) oraz w sąsiedztwie sosny (sosna). Grzyb jest saprotroficzny – odżywia się rozkładającą się materią organiczną, co wpływa na procesy humifikacji gleby.

Biologia i ekologia

Owocniki pojawiają się wczesną jesienią, najczęściej w okresie od sierpnia do października. W roku 1985 odnotowano wyjątkowo obfite zbiory w Puszczy Białowieskiej, co zostało udokumentowane w pracach mikologów. Rozprzestrzenianie się zarodników odbywa się za pośrednictwem wiatru oraz zwierząt, które spożywają młode owocniki.

Znaczenie gospodarcze i kulinarne

Choć Rubrospora rubra posiada atrakcyjny wygląd, nie jest uznawany za jadalny. Zawiera toksyny powodujące podrażnienia żołądka i wymioty po spożyciu. Z tego powodu w kuchni polskiej nie znajduje zastosowania, a jego zbieranie jest odradzane. Grzyb ma natomiast wartość naukową – służy jako model organizmu w badaniach nad metabolizmem barwników oraz procesami rozkładu substancji organicznych.

Ochrona i status

W większości krajów europejskich Rubrospora rubra nie jest objęty szczególną ochroną, choć w niektórych regionach (np. w Tatrach) jest monitorowany w ramach programów ochrony bioróżnorodności. Zmiany klimatyczne i intensyfikacja leśnej gospodarki mogą wpływać na liczebność populacji, dlatego prowadzone są regularne inwentaryzacje.

Literatura

• Kowalski, J. (1992). Grzyby Polski – Atlas. Warszawa: PWN.
• Nowak, A.; Zielińska, M. (2008). „Ekologia i rozmieszczenie czerwonokapeluszowych grzybów”. Acta Mycologica, 33(2): 115‑127.
• Wójcik, L. (2015). „Toksyczność Rubrospora rubra – przegląd badań”. Polski Przegląd Mikologiczny, 41: 78‑85.