Data

Data – pojęcie o wielorakim znaczeniu, używane w języku polskim w dwóch podstawowych kontekstach:

oznaczające konkretny dzień w kalendarzu (np. 2024‑06‑29);
zestaw informacji cyfrowych lub cyfrowo‑reprezentowanych, będących podstawą do przetwarzania, analizy i przechowywania – w języku technicznym najczęściej synonim informacji.

Etymologia

Słowo „data” pochodzi od łacińskiego datum – „coś podane”, „dany fakt”. W języku polskim przyjęło formę liczby pojedynczej, mimo że pierwotnie było to słowo w liczbie mnogiej.

Data (kalendarzowa)

W znaczeniu kalendarzowym data opisuje określony punkt w czasie, przy czym najczęściej podaje się rok, miesiąc i dzień. W zapisie cyfrowym najpopularniejsze formaty to YYYY‑MM‑DD (np. 2024‑06‑29) oraz DD.MM.YYYY. Standardy takie jak ISO 8601 ułatwiają wymianę danych pomiędzy systemami informatycznymi.

Data (informacyjna)

W informatyce i naukach przyrodniczych data oznacza surowe, nieprzetworzone fakty, liczby, pomiary lub teksty, które mogą być przechowywane, przesyłane i poddawane przetwarzaniu danych. Przykłady:

rekordy w bazie danych;
zestawy pomiarowe w eksperymencie;
logi serwerowe w systemie komputerowym.

Rodzaje danych

Wyróżnia się różne typy danych, w zależności od ich struktury i zastosowania:

dane strukturalne – przechowywane w tabelach, np. w relacyjnych bazach danych;
dane niestrukturalne – teksty, obrazy, filmy;
dane półstrukturalne – formaty takie jak XML czy JSON;
dane wielkie (big data) – charakteryzowane przez trzy V: objętość, zmienność i różnorodność.

Zastosowania

Dane są nieodzownym elementem współczesnych systemów:

W statystyce – podstawowy materiał do wyciągania wniosków i tworzenia modeli;
W sztucznej inteligencji – wykorzystywane do treningu algorytmów uczenia maszynowego;
W biznesie – wspierają decyzje operacyjne i strategiczne;
W medycynie – umożliwiają analizę wyników badań i monitorowanie pacjentów;
W administracji publicznej – służą do ewidencji ludności, podatków, planowania urbanistycznego.

Przechowywanie i przetwarzanie

Do przechowywania danych wykorzystuje się różne nośniki i technologie, m.in.:

magnetyczne dyski twarde (HDD),
pamięci flash (SSD),
systemy pamięci masowej w chmurze (chmura obliczeniowa).

Przetwarzanie odbywa się zgodnie z algorytmami i protokołami, przy czym kluczowe znaczenie mają:

języki programowania (np. Python, SQL);
oprogramowanie do analizy danych (R, Tableau);
systemy zarządzania bazami danych (MySQL, PostgreSQL).

Standardy i formaty

Wymiana danych wymaga jednolitych standardów. Najważniejsze z nich to:

XML – język znaczników przeznaczony do opisu danych strukturalnych;
JSON – lekki format wymiany danych, popularny w aplikacjach webowych;
CSV – prosty format tekstowy do przechowywania tabelarycznych danych.

Powiązane pojęcia

Więcej informacji znajdziesz w następujących hasłach:

Data, zarówno jako punkt w czasie, jak i zbiór faktów cyfrowych, stanowi fundament współczesnej wiedzy, technologii i codziennego funkcjonowania społeczeństwa.