englischer_garten
Englischer Garten (z języka niemieckiego: „ogród angielski”) – termin określający styl krajobrazowy ogrodów, który powstał w XVIII‑XIX wieku w Anglii, a następnie rozprzestrzenił się po całej Europie, zwłaszcza w Niemczech. Charakteryzuje się naturalistycznym układem terenu, dużą ilością zieleni, krzewów, drzew liściastych, oraz elementami wodnymi i architektonicznymi przypominającymi pejzaż malarski.
Definicja
W odróżnieniu od formalnych, symetrycznych ogrodów francuskich (barokowych), englischer Garten dąży do stworzenia iluzji naturalnego krajobrazu. Projektanci starają się uchwycić romantyczny nastrój, wykorzystując:
- rozległe trawniki (trawniki),
- krzywe ścieżki i alejki (ścieżki),
- stawy, rzeki, wodospady (wodospady),
- budowle stylizowane na ruiny, rotundy, pagody (pagody),
- nierzadko elementy związane z myślistwem lub rekreacją – np. pawilony herbaciane, amfiteatry.
Historia
Początki englischer Garten sięgają 1740 roku, kiedy to w Anglii, pod wpływem filozofii krajobrazu i literatury romantycznej, powstały pierwsze władze projektujące „naturalistyczne” ogrody. Jednym z najważniejszych prekursorów był William Kent, a później Lancelot “Capability” King, któremu przypisuje się stworzenie koncepcji „picturesque”.
Styl szybko zyskał popularność w Europie kontynentalnej. W 1762 roku książę Karol August z Saksonii zamówił projekt ogrodu w stylu angielskim w Dreznie, co zapoczątkowało jego rozprzestrzenianie się w Niemczech. Najbardziej znany przykład w Niemczech – Englischer Garten w Monachium – został założony w 1789 roku za sprawą lektora księdza Julius von Bieberstein i architekta Reinharda von Koenig. Ogród ten zajmuje ponad 375 hektarów i do dziś jest jednym z największych publicznych parków w Europie.
Cechy charakterystyczne
| Element | Opis |
|---|---|
| Układ | Asymetryczny, organiczny, z wyraźnym podziałem na „przyrodę” i elementy kulturowe. |
| Roślinność | Dominują drzewa liściaste (dąb, buk, jawor), krzewy (róża, jaśmin), i trawniki. |
| Woda | Stawy, strumienie, sztuczne wodospady, często ukryte wąwozy. |
| Architektura | Wille, szklarni, pagody, chata „folwarkowa”, budowle w stylu neogreckim i klasycystycznym. |
| Ścieżki | Krzywe alejki, brukowane ścieżki, mosty z kamienia lub żelaza. |
| Elementy sztuki | Posągi, rzeźby, pawilony, a także miejsca do odczytów poezji i koncertów. |
Najważniejsze przykłady w Europie
- Englischer Garten w Monachium – największy i najcenniejszy kompleks tego typu w Niemczech.
- Kew Gardens (Londyn, Anglia) – chociaż jest przede wszystkim ogrodem botanicznym, zawiera rozległe sekcje w stylu angielskim.
- Stourhead (Anglia) – klasyczny przykład krajobrazu romantycznego z jeziorami i klasztorem ruin.
- Schönbusch Park (Hannover, Niemcy) – jeden z najstarszych publicznych ogrodów w tym stylu.
- Park Nymphenburg (Monachium) – łączy formalny plan barokowy z późniejszymi sekcjami w stylu angielskim.
Wpływ na architekturę i kulturę
Styl englischer Garten wywarł silny wpływ na rozwój architektury krajobrazu. Był inspirowany ideą, że ogród ma być „żywym obrazem” i odzwierciedlać piękno przyrody. W XIX wieku przyczynił się do rozwoju romantyzmu w sztuce i literaturze, a także do powstania pierwszych parków publicznych w miastach przemysłowych.
W XIX i na początku XX wieku styl ten stał się modelem dla licznych projektów urbanistycznych, m.in. w Paryżu (parki przy Bulwarach Stanu) oraz w Berlinie (Tiergarten).
Współczesne znaczenie
Obecnie englischer Garten jest:
- modelem zrównoważonego zarządzania terenami zielonymi w miastach,
- przestrzenią rekreacyjną i edukacyjną dla mieszkańców i turystów,
- przedmiotem badań naukowych z zakresu ekologii, ochrony przyrody i historii ogrodnictwa.
W wielu miastach podejmuje się renowacje istniejących ogródów w stylu angielskim, starając się zachować ich historyczną integralność przy jednoczesnym wprowadzaniu rozwiązań przyjaznych środowisku, takich jak bioróżnorodność i zarządzanie wodą deszczową.