Han Fei (Han Feizi)

Han Fei (ang. Han Feizi) – chiński filozof, prawodawca i teoretyk legalizmu żyjący w okresie Wojen państwowych oraz wczesnej dynastii Qin. Był synem księcia Han i wnukiem Lianga Zu, jednego z najważniejszych przywódców państwa Han.

Życie

Han Fei urodził się w 280 r. w stolicy państwa Han – Xianyang (obecnie prowincja Shaanxi). W młodości studiował pod kierunkiem słynnego filozofa Xunzi'ego, jednak z czasem odrzucił konfucjańskie i mozaistyczne nurty, przyjmując własną, surową koncepcję rządzenia.

Jako młody człowiek został wysłany na dwór królewski, gdzie miał okazję poznać Zhao Kuo oraz Li Si. Jego otwartość i przenikliwość przyciągnęły uwagę króla Xianyang, który mianował go kanclerzem. Wkrótce jednak został oskarżony o spisek przeciwko władzy i, po krótkim okresie więzienia, popełnił samobójstwo w 233 r..

Dzieło

Najważniejszym dziełem Han Feiego jest zbiór treatytów znany jako Han Feizi (Han Feizi), składający się z 55 rozdziałów. W pracach tych autor opisuje:

• zasady legalizmu – system prawa opartego na surowych karach i nagrodach,
• znaczenie centralizacji władzy,
• koncept shi (potęga) jako kluczowy czynnik kontrolujący ludzkość,
• krytykę konfucjanizmu oraz możyzmu.

Filozofia

Han Fei sformułował kilka kluczowych koncepcji, które stały się fundamentem legalizmu:

1. Fa (法) – prawo, które musi być jasno określone, niezmienne i egzekwowane bez względu na okoliczności.
2. Shì (勢) – władza wynikająca z pozycji, a nie z cech osobistych przywódcy.
3. Shu (術) – techniki zarządzania, w tym systemy kontroli i nadzoru nad urzędnikami.

Według Han Feiego, człowiek jest z natury egoistyczny i dąży do własnego interesu; dlatego jedynym skutecznym sposobem utrzymania porządku jest jasno sprecyzowane prawo i skuteczny system nagród oraz kar.

Dziedzictwo

Ideały Han Feiego wywarły ogromny wpływ na późniejsze rządy dynastii Qin i Han. Jego koncepcje zostały w praktyce zastosowane przez Qin Shi Huanga, który zjednoczył Chiny i wprowadził jednolity system prawa.

W późniejszych wiekach, myśl Han Feiego była przedmiotem krytyki konfucjańskich uczonych, ale współcześnie jest analizowana jako ważny element chińskiej tradycji politycznej oraz jako porównanie do współczesnych systemów prawnych.

Bibliografia

• Han Feizi. Han Feizi. Przekład i opracowanie: K. Kowalski, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2005.
• Liu, D. Legalizm w starożytnych Chinach. Beijing: China Press, 2010.
• Watson, Burton. The Art of War and the Art of Governance: Han Fei and Legalist Thought. London: Routledge, 2018.

Zobacz także

Legalizm | Xunzi | Qin Shi Huang | Dynastia Qin | Dynastia Han