House of Commons
House of Commons (po polsku: Izba Gmin) jest niższą izbą Parlamentu Wielkiej Brytanii. Razem z Izbą Lordów oraz monarchą konstytucyjnym tworzy trójstopniowy system ustawodawczy zgromadzenia brytyjskiego.
Historia
Korzenie House of Commons sięgają XII wieku, kiedy to w Magna Carta po raz pierwszy uznano potrzebę konsultacji króla z przedstawicielami wolnych obywateli. Formalne ukształtowanie izby nastąpiło w XIII wieku, kiedy to Edward I zwołał pierwsze zebrania przedstawicieli szlachty i mieszczan, zwane parlamentem Wcielonym.
W ciągu kolejnych wieków kompetencje Izby Gmin rosły, a od XVIII wieku stała się głównym organem legislacyjnym, zwłaszcza po reformie wyborczej z 1832 roku, zwanej Reform Act.
Struktura i skład
Obecnie Izba Gmin liczy 650 członków, zwanych posłami (posłowie). Każdy z nich reprezentuje jedną z okręgów wyborczych Wielkiej Brytanii, Irlandii Północnej oraz Szkocji i Walii.
- Wiceminister (Deputy Speaker) – pomaga w prowadzeniu obrad.
- Speaker (Jimmy Hawkins, obecny od 2023 r.) – przewodniczy sesjom i utrzymuje porządek.
- Partie polityczne – najważniejsze to Partia Konserwatywna, Partia Labour, Partia Liberalno-Demokratyczna i Partia Zielonych.
System wyborczy
Posłowie wybierani są w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję przy użyciu systemu systemu wyborczego typu first‑past‑the‑post (zwycięzca bierze wszystko). Oznacza to, że w każdym okręgu wygrywa kandydat, który uzyska najwięcej głosów, niezależnie od odsetka poparcia.
Kompetencje i uprawnienia
Izba Gmin posiada szeroki zakres kompetencji, w tym:
- Ustawodawstwo – inicjowanie i przyjmowanie ustaw (ustawy).
- Budżet – kontrola i zatwierdzanie budżetu państwa.
- Kontrola rządu – pytania do premiera, komisje parlamentarno‑kontrolne.
- Wotum nieufności – możliwość wyrażenia braku zaufania premierowi i rządowi.
W przeciwieństwie do Izby Lordów, Izba Gmin ma ostateczną decyzję w kwestiach finansowych oraz w większości spraw legislacyjnych.
Relacje z innymi organami
Po przyjęciu ustawy przez Izbę Gmin, projekt trafia do Izby Lordów, gdzie może być poddany poprawkom lub odrzucony. W praktyce, jednak, władze Izby Lordów rzadko odrzucają projekty finansowe i najważniejsze ustawy, zwłaszcza po przyjęciu reformy z 2010 roku. Monarchia konstytucyjna odgrywa jedynie ceremonialną rolę przy sanacji królewskiej.
Najważniejsze momenty i kontrowersje
- Brexit – intensywne debaty i głosowanie w Izbie Gmin w 2016 i 2019 roku.
- Skandal Watergate – wpływ na reformy ustawy o ustawodawstwie w latach 70.
- Devolution – przekazanie kompetencji Szkocji, Walii i Irlandii Północnej w latach 1998‑1999.
Obecny skład (stan na 2024 r.)
| Partia | Liczba miejsc | Udział procentowy |
|---|---|---|
| Partia Konserwatywna | 357 | 54,9 % |
| Partia Labour | 201 | 30,9 % |
| Liberalni Demokraci | 15 | 2,3 % |
| Partia Zielonych | 12 | 1,8 % |
| Inne/niezależni | 65 | 10,0 % |
Rola w systemie politycznym
Izba Gmin jest centralnym elementem monarchii konstytucyjnej i systemu parlamentaryzmu w Wielkiej Brytanii. Jako organ wyłaniający rząd, zapewnia demokratyczną legitymację władzy wykonawczej oraz pełni funkcję kontrolną wobec niej.
Patrzenie w przyszłość
W dyskusjach publicznych pojawiają się propozycje reform House of Commons, w tym:
- Wprowadzenie proporcjonalnego systemu wyborczego w celu zwiększenia reprezentatywności.
- Rozszerzenie kompetencji Izby Lordów w zakresie rewizji ustaw.
- Większa przejrzystość finansowania kampanii wyborczych.
Izba Gmin pozostaje kluczową instytucją demokracji brytyjskiej, kształtując politykę wewnętrzną i zagraniczną kraju.