Irlandia
Irlandia – wyspa położona w północno-zachodniej części Europy, podzielona na dwa państwa: Irlandię – niepodległą republikę i Irlandię Północną, będącą częścią Zjednoczonego Królestwa. Największe miasto i stolica Republiki Irlandii to Dublin.
Geografia
Irlandia leży na Atlantyku, otoczona wschodnim Morzem Irlandzkim, zachodnim Oceanem Atlantyckim oraz Morzem Północnym. Powierzchnia wyspy wynosi około 84 421 km². Krajobraz charakteryzuje się łagodnymi wzgórzami, rozległymi torfowiskami, licznymi jeziorami (Lagos, Lough Neagh) oraz wybrzeżem ościenionym klifami i piaszczystymi plażami.
Historia
Historia Irlandii sięga epoki kamienia łupanego, kiedy to zamieszkiwały ją liczne plemiona celtyckie. W V‑IV wieku p.n.e. na wyspie pojawiły się pierwsze wpływy greckie i rzymskie, choć Irlandia nigdy nie została podbita przez Cesarstwo Rzymskie. Po upadku Rzymu na wyspie rozwinęło się kulturowe królestwo celtyckie. W IX‑XII wieku przybyli Wikingowie, założyli m.in. Dublin.
W XII wieku Irlandia weszła pod wpływy angielskie po inwazji normandzkiej, co doprowadziło do wielowiekowego konfliktu między katolicką większością a protestancką mniejszością. W XIX wieku głód ziemniaczany (1845‑1849) spowodował masową emigrację, szczególnie do Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.
Po II wojnie światowej ruch niepodległościowy doprowadził do podziału wyspy w 1922 roku, kiedy to 26 hrabstw stało się niepodległym państwem – Irlandią, a sześć pozostałych pozostało w strukturach brytyjskich jako Irlandia Północna.
Polityka
Irlandia jest republiką parlamentarną. Prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na siedmioletnią kadencję, pełni głównie funkcje reprezentacyjne. Władza ustawodawcza spoczywa w dwuizbowym parlamencie – Dáil Éireann (izba niższa) i Seanad Éireann (izba wyższa).
Od 1973 roku Irlandia jest członkiem Unii Europejskiej, a od 1999 roku przyjęła euro jako oficjalną walutę.
Gospodarka
Irlandia od lat 90. XX wieku przeżywała tzw. „Celtic Tiger” – okres dynamicznego wzrostu gospodarczego napędzanego inwestycjami zagranicznymi, zwłaszcza w sektorze technologii informatycznych i farmaceutycznym. W kraju działają liczne oddziały międzynarodowych koncernów, m.in. Apple, Google i Pfizer. Główne gałęzie przemysłu to: technologia, farmacja, przemysł spożywczy (np. masło) oraz rolnictwo.
Kultura i język
Irlandia jest znana z bogatej tradycji literackiej i muzycznej. Do światowej sławy doszli poeci i pisarze tacy jak James Joyce, W. B. Yeats oraz Oscar Wilde. Muzyka tradycyjna (folk) oraz współczesne zespoły rockowe i popowe (np. U2) cieszą się międzynarodowym uznaniem.
Na terytorium Irlandii używane są dwa języki urzędowe: irlandzki (gaelicki) oraz angielski. Irlandzki, choć mniejszościowy w codziennym użyciu, pozostaje ważnym elementem tożsamości narodowej i jest nauczany w szkołach.
Turystyka
Irlandia przyciąga turystów pięknymi krajobrazami, zabytkami i gościnnością mieszkańców. Największe atrakcje to:
- Klify Moher – spektakularne formacje skalne nad Atlantykiem.
- Ring of Kerry – malownicza trasa samochodowa w południowo-zachodniej części kraju.
- Giant's Causeway – unikatowy system bazaltowych kolumn w Irlandii Północnej.
- Dublin – zwiedzać można m.in. Trinity College z Księgą z Kells, Katedrę św. Patryka oraz liczne muzea.
Sport
Najpopularniejszym sportem jest hurling oraz football gaelicki. Irlandczycy odnoszą sukcesy także w rugby (Irlandzka Reprezentacja Rugby), golfie oraz w wyścigach konnych (np. Limerick Racecourse).
Podstawowe informacje
| Stolica | Dublin |
|---|---|
| Języki urzędowe | irlandzki, angielski |
| Ludność | ≈ 5,1 mln (2023) |
| Powierzchnia | 84 421 km² |
| Waluta | euro (EUR) |
| Strefa czasowa | GMT (Zielona) / BST (letni) |
| Ustrój polityczny | republika parlamentarna |
| Członkostwo w organizacjach | UE, ONZ, WTO, OECD, NATO (od 2020) |
Źródła i dalsza lektura
Więcej informacji można znaleźć w artykułach: Historia Irlandii, Geografia Irlandii, Kultura Irlandii.