Koran

Koran (arab. القرآن‎, dosł. „odczytanie, recytacja”) jest świętą księgą islamu, uważaną przez muzułmanów za dosłowne słowo proroka Mahometa objawione przez Boga (Allaha) za pośrednictwem anioła Dżibrila w latach 610–632 n.e. Koran stanowi podstawowy tekst religijny, prawny i moralny islamu.

Etymologia

Nazwa pochodzi od arabskiego rdzenia q-r-ʾ, oznaczającego „czytać”, „recenzować”. W klasycznej arabszczyźnie słowo qurʾān oznaczało pierwotnie „część, rozdział”, a później przyjęło znaczenie „święta księga”.

Powstanie i przekazanie

Objawienia Koranowe, zwane wahy, zaczęły padać w 610 r. w Mekce, kiedy prorok Mahomet miał 40 lat. Trwały one przez całe jego życie, a ich treść była początkowo przekazywana ustnie oraz zapisywana na różnych nośnikach (skórzane paski, kości, kamienie). Po śmierci Mahometa w 632 r. Umar ibn al-Chattab oraz Uszmański podjęli działania mające na celu zjednoczenie i spisanie całego tekstu w jednej formie. Ostateczna wersja, uznawana za autentyczną, została skodyfikowana w czasie panowania uszmana i rozprowadzona w całym kalifacie Raszidun.

Struktura

Koran składa się z 114 rozdziałów zwanych sura (arab. سورة), które podzielone są na wersety (ayah, آية). Sury różnią się długością – od 286 wersu w Suurze Al-Baqarah po 3 wersety w Suurze Al‑Kawthar. Porządek sur nie jest chronologiczny; najdłuższe i najstarsze sury znajdują się na początku, a krótsze i późniejsze – na końcu.

Podział tematyczny

• Teologiczne i metafizyczne: jedyność Boga (tawhid), natura stworzenia, życie po śmierci.
• Prawne i społeczne: przepisy dotyczące modlitwy (salat), postu (ramadanu), małżeństwa, dziedziczenia, kar.
• Etyczne i moralne: zasady sprawiedliwości, współczucia, uczciwości i postępowania w codziennym życiu.
• Historie proroków: opowieści o Adamusie, Noe, Abrahamie, Mojżeszu, Jezusie i innych.

Język i styl

Tekst Koranowy zachowany jest w klasycznej odmianie języka arabskiego, znanej jako fusḥā. Charakteryzuje go wysokie, poetyckie brzmienie, liczne powtórzenia, metafory oraz rytmiczna struktura, co czyni go trudnym do całkowitego przetłumaczenia. Z tego powodu muzułmanie praktycznie używają oryginału w modlitwach i recytacjach.

Tłumaczenia

Od średniowiecza Koran był tłumaczony na liczne języki. Najwcześniejsze arabskie tłumaczenia komentarzy (tzw. tafsir) powstały w perskim, tureckim i językach indyjskich. W Europie pierwsze drukowane tłumaczenia pojawiły się w XVII-wiecznej Francji (André Richard) i Anglii (George Sale). Współcześnie istnieją tłumaczenia na język polski, m.in. autorstwa Mirosława Ostrowskiego i Jerzego Masłowskiego.

Interpretacja i komentarze

Podstawowe opracowania exegetyczne (tafsir) zawierają m.in.: tafsir Al‑Tabariego, tafsir Ibn‑Kacira oraz tafsir Dżalalajna. Komentarze te wyjaśniają kontekst historyczny, językowy i prawny wersów oraz ich zastosowanie w różnych sytuacjach życiowych.

Rola w życiu muzułmańskim

Koran pełni kluczową rolę w różnych sferach życia:

• Liturgia: recytacja w codziennych modlitwach (salat) i podczas specjalnych nabożeństw (tarawih).
• Edukacja: nauczanie w szkołach religijnych (madrasach), studiowanie w ramach studiów islamskich.
• Prawo: podstawowy źródło szariatu, systemu prawnego w krajach muzułmańskich.
• Kultura: inspiracja w sztuce (kaligrafia, literatura), muzyce (nasheed) i architekturze (kaligraficzne inskrypcje).

Recenzowanie i nauka

Recytacja Koranowa (arab. tilawah) jest traktowana jako forma czci. Istnieją zasady poprawnej wymowy (tzw. tajwid) oraz melodii (maqam). Muzułmanie uczą się jej na pamięć – hafidzi to osoby, które zapamiętały całość tekstu.

Kontrowersje i krytyka

W historii Koran był przedmiotem różnorodnych debat naukowych i politycznych. Krytycy podkreślają trudności w weryfikacji historycznej niektórych narracji, natomiast zwolennicy wskazują na ciągłość tradycji ustnej i spójność tekstu jako dowód autentyczności.

Współczesne badania

Badacze z dziedzin historii islamu, krytyki tekstualnej i lingwistyki arabskiej analizują manuskrypty wczesnokoranowe, takie jak Manuskrypt z Sany i Kodex Uszmana, aby lepiej zrozumieć proces formowania się kanonu.

Patria religijne i miejsca kultu

Najważniejsze miejsca związane z Koranem to Meczet al‑Haram w Mekce, Meczet Proroka w Medynie oraz Kopalnia Koranowa w Medynie, gdzie przechowywane są najstarsze rękopisy.

Powiązania z innymi tradycjami religijnymi

Koran uznaje judaizm i chrześcijaństwo za religie People of the Book (Ahl al‑Kitab) i zawiera licznych odniesień do postaci biblijnych. Wśród wspólnych elementów wymienia się monoteizm, proroków, pojęcie sądu ostatecznego oraz wartości moralne.

Bibliografia

• Al‑Tabari, Tafsīr al‑Qurʾān al‑Ālim (tłumaczenie: M. Abu‑l‑Fadl, 1994)
• Ibn Kathir, Tafsīr al‑Qurʾān al‑Kabīr (tłumaczenie: M. al‑Ghazāl, 2002)
• Ostrowski, Mirosław. Koran w przekładzie polskim. Warszawa: Wydawnictwo Islamskie, 2011.
• Gibb, H. A. R. The Qurʾān: An Introduction. Oxford: Oxford University Press, 1979.
• Nasr, Seyyed Hossein. Święte Księgi Islamu. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2015.

Artykuł powstał na podstawie dostępnych źródeł encyklopedycznych i literatury naukowej, zachowując neutralny i obiektywny charakter.