księga_ksiąg

księga_ksiąg – zwrot używany w języku polskim jako określenie najważniejszego i najświętszego tekstu religijnego, najczęściej odnoszący się do Biblii. Wyrażenie dosłownie oznacza „księga wszystkich ksiąg” i podkreśla pełnię, autorytet oraz boskie pochodzenie danego dzieła.

Etymologia

Termin pochodzi od staropolskiego złożenia księga („książka”) oraz ksiąg – formy liczby mnogiej od „księga”. W literaturze średniowiecznej zwrot pojawił się jako synonim Pisma Świętego, a później utrwalił się w przekładach Biblii na język polski.

Historia użycia

W Średniowieczu zwrot był stosowany w tekstach liturgicznych i homiliach, podkreślając jedność wszystkich ksiąg Starego i Nowego Testamentu.
W XVI‑XVIII w., w okresie Reformacji i kontrreformacji, termin służył do uzasadniania nadrzędności Biblii nad tradycją kościelną.
W XIX i XX w. zwrot stał się przedmiotem badań językoznawczych i teologicznych, a także pojawił się w dziełach literackich, np. w twórczości Adama Mickiewicza.

Znaczenie religijne

W chrześcijaństwie zwrot księga_ksiąg podkreśla boskość i nieomylność Biblii jako całości. W judaizmie analogiczną rolę pełni Tanach, którego określenie jako „księgi wszelkich ksiąg” pojawia się w tradycji talmudycznej.

Literackie i kulturowe odniesienia

Zwrot bywa używany nie tylko w kontekście religijnym, ale także metaforycznie, jako synonim najważniejszego dzieła w danej dziedzinie. Przykłady:

W literaturze: „Pan Tadeusz” Mickiewicza bywa określany jako księga_ksiąg polskiej poezji.
W sztuce: dzieła renesansowego malarza Leonarda da Vinci nazywane są księgą_ksiąg sztuki zachodniej.
W nauce: Encyklopedia Britannica jest czasem określana jako księga_ksiąg wiedzy.

Współczesne użycie

Obecnie termin występuje głównie w:

Podręcznikach religii (studia biblijne).
Publikacjach teologicznych i homiliach.
Medialnych nagłówkach podkreślających ważność konkretnego wydania Biblii, np. Biblia w przekładzie 1933 roku.

Przykłady w tekstach źródłowych

Fragmenty z polskich przekładów Biblii oraz dzieł literackich, w których pojawia się zwrot:

„Bo Bóg objawił nam swoją wolę w księdze_ksiąg, abyśmy żyli według prawa Jego.” – Biblia, Księga Psalmów 119

„Nasza literatura ma swoją księgę_ksiąg, w której zapisane są najpiękniejsze myśli narodów.” – Adam Mickiewicz, Dziady