less

less – popularny program służący do przeglądania treści plików tekstowych w trybie tekstowym. Działa jako pager w środowiskach Unix-owych oraz w systemach Linux. Nazwa programu jest nieformalnym skrótem od angielskiego wyrażenia „less is more”.

Historia

Program less został opracowany w 1985 roku przez Markusa Kuhna jako zamiennik more, który w tamtym czasie nie oferował przewijania wstecznego. Pierwsza wersja pojawiła się w systemie BSD i szybko zyskała popularność dzięki swojej lekkości oraz rozbudowanym funkcjom przeszukiwania i nawigacji.

Funkcje

Wyświetlanie plików o dowolnym rozmiarze bez konieczności ich wczytywania w całości do pamięci.
Przewijanie w obie strony (w górę i w dół) przy użyciu klawiszy Page Up, Page Down, ↑, ↓.
Wyszukiwanie tekstu przy pomocy wyrażeń regularnych – po naciśnięciu / lub ?.
Możliwość podświetlania składni dla wielu języków programowania (wsparcie w wersjach GNU).
Obsługa plików skompresowanych (np. .gz, .bz2) poprzez automatyczne odczytywanie za pośrednictwem gzip i bzip2.
Integracja z potokami (pipes) – pozwala na przeglądanie wyjścia innych poleceń, np. ls -l | less.

Składnia i podstawowe polecenia

Podstawowe wywołanie programu jest bardzo proste:

less [opcje] plik

Najczęściej używane opcje:

-N – wyświetla numery linii.
-S – wyłącza łamanie wierszy (horizontal scrolling).
-i – ignoruje wielkość liter przy wyszukiwaniu.
-R – pozwala na wyświetlanie kolorowych sekwencji ANSI.

Porównanie z podobnymi programami

Chociaż more jest starszym i prostszym pagerem, less oferuje znacznie większe możliwości, w tym przewijanie wstecz oraz bogate opcje konfiguracyjne. Inne współczesne rozwiązania, takie jak most (MUltiple OH System) czy vim w trybie view, mogą spełniać podobne funkcje, lecz less pozostaje najczęściej używanym narzędziem w skryptach i środowiskach interaktywnych.

Zastosowanie w systemach

Program less jest częścią pakietu GNU i jest dostępny w prawie wszystkich dystrybucjach Linux. W systemach macOS oraz w niektórych wersjach *BSD jest również dostarczany jako standardowy komponent.

Wersje i rozwój

Obecnie rozwój less jest prowadzony głównie na platformie GitHub (repozytorium wewnętrzne encyklopedii). Najnowsze wydania wprowadzają wsparcie dla Unicode, udoskonalone zarządzanie pamięcią oraz dodatkowe tryby podświetlania składni.

Przykłady użycia

# Przeglądanie pliku logu z wyświetleniem numerów linii
less -N /var/log/syslog

# Przeglądanie pliku skompresowanego bez rozpakowywania
zcat archive.log.gz | less -S

# Łączenie z innym poleceniem w potoku
ps aux | less -i