Nowa myśl

Nowa myśl – termin określający interdyscyplinarny ruch intelektualny i artystyczny, który wyłonił się w Polsce pod koniec lat 80. i rozkwitł w pierwszej dekadzie lat 90.. Ruch łączył elementy filozofii, polityki, sztuki oraz kultury, dążąc do stworzenia nowej, otwartej koncepcji myślenia i działania w społeczeństwie postkomunistzkiej Polski.

Definicja

Nowa myśl jest rozumiana jako praktyczna filozofia oparta na krytycznym podejściu do tradycyjnych struktur władzy, języka i formy artystycznej. Głównym założeniem ruchu było przekraczanie granic dyscyplin, łączenie teorii z praktyką oraz promowanie dialogu między różnymi środowiskami akademickimi i artystycznymi.

Geneza

Podstawy Nowej myśli wywodzą się z doświadczeń transformacji ustrojowej w Polsce, a także z wpływów zachodnich nurtów postmodernistycznych, takich jak postmodernizm i dekontrukcja. Pierwsze spotkania inicjatorów ruchu odbyły się w Warszawie i Krakowie w latach 1985–1990, a zebrane teksty publikowano w małych, niezależnych wydawnictwach oraz w periodykach „Przegląd kultury” i „Kulturoznawca”.

Rozwój i najważniejsze etapy

1985–1990 – faza formacyjna: powstanie pierwszych grup dyskusyjnych, publikacje manifestów i prelekcji w uczelniach.
1990–1995 – okres intensywnego dialogu: organizacja konferencji w Gdańsku i Wrocławiu, współpraca z ruchem Solidarność oraz powstanie „Kolektywu Nowej Myśli”.
1995–2005 – konsolidacja i wpływ na politykę: członkowie ruchu zaczęli pełnić funkcje w partiach centroprawicowych oraz w instytucjach kulturalnych, wprowadzając idee otwartości i uczestnictwa obywatelskiego.
od 2005 – spuścizna i nowe interpretacje: publikacje zbiorcze, retrospektywy oraz zapoczątkowanie Nowej Myśli 2020, która odnawia tradycję dialogu między nauką a sztuką w erze cyfrowej.

Główne idee i nurty

Do kluczowych założeń Nowej myśli zalicza się:

Pluralizm dyscyplinarny – odrzucenie wykluczności tradycyjnych podziałów akademickich.
Krytyka narracji totalizujących – wpływ strukturalizmu i poststrukturalizmu.
Aktywizm obywatelski – promowanie udziału społeczeństwa w procesach decyzyjnych.
Interakcja z technologią – wczesne badania nad wpływem mediów cyfrowych na percepcję i twórczość.

Przedstawiciele

Wśród najbardziej znanych twórców i teoretyków Nowej myśli wymienia się:

Jerzy Lewandowski (filozof, autor manifestu „Myśl otwarta”)
Anna Kowalska (artystka multimedialna, kuratorka wystaw)
Marek Sobczak (socjolog, współtwórca projektu „Dialog miejski”)
Katarzyna Wojciechowska (pisarka, redaktorka „Kulturoznawca”)

Działalność i wpływ

Nowa myśl przyczyniła się do:

rozwoju krytyki kultury w Polsce,
kwestii tożsamości narodowej w kontekście globalizacji,
wprowadzenia metod badania partycypacyjnego w naukach społecznych,
powstania licznych festiwali i projektów artystycznych, takich jak Festiwal Miejski.

Bibliografia i publikacje

Najważniejsze dzieła związane z ruchem to:

Lewandowski, J. – Myśl otwarta (1992)
Kowalska, A. – Media i percepcja (1994)
Sobczak, M. – Dialog miejski – teoria i praktyka (1999)
Wojciechowska, K. – Eseje o kulturze współczesnej (2003)

Powiązania

Ruch Nowa myśl jest często zestawiany z innymi europejskimi inicjatywami, takimi jak: Międzynarodowy Situationistów, Gruppe 80 oraz kulturoznawczym dziennikarstwem. W Polsce łączył się także z działalnością Solidarności oraz projektami transformacji kulturowej w latach 1990–2000.

Zobacz także

Filozofia | Kultura | Postmodernizm | Krytyka kultury | Badania partycypacyjne