Nyx
Nyx – w mitologii greckiej personifikacja nocy, najstarsza i najpotężniejsza bogini ciemności. Wierzono, że wyłania się z pierwotnego chaosu i otacza świat swą nieprzeniknioną zasłoną. Jest córką Chaos i siostrą Erebu (Ciemności). W wielu tradycjach greckich Nyx stanowi przodka licznych bóstw i herosów, a jej wpływ rozciąga się także na mitologię późniejszych kultur.
Etymologia
Nazwa Nyx pochodzi od starogreckiego słowa νύξ (nyx), które oznacza „noc”. Słowo to jest zachowane w wielu językach indoeuropejskich, m.in. w łacińskim nox i angielskim night.
Genealogia
Rola w mitologii
Nyx była jedną z najstarszych bogiń, istniejącą przed bogami olimpijskimi. W Homerze i Hezjodzie pojawia się jako postać niemalże nieśmiertelna i niepodatna na boską władzę. W teognii Hezjoda Nyx występuje w „Teogonia”, gdzie opisano, że z jej macierzyństwa wyłoniło się wiele pierwotnych sił, w tym Ereb (ciemność) oraz Hypnos (sen).
Kult i kulturowe znaczenie
W starożytnej Grecji Nyx nie posiadała rozbudowanego kultego panteonu, a jej kult był raczej prywatny i domowy. W niektórych miejscowościach, m.in. w Delos, wzniesiono małe sanktuaria, w których składano ofiary w postaci komórek wosku i czarnego wina, symbolizującego noc.
Przedstawienia w sztuce i literaturze
W sztuce greckiej Nyx rzadko pojawia się w formie postaci fizycznej; częściej przedstawiana jest jako:
- warzyska postać otulona czarną peleryną,
- kobieta z rozpostartymi skrzydłami,
- cienista sylwetka otaczająca Kronosa przy narodzinach Afrodyty.
W literaturze późniejszych epok Nyx stała się archetypem ciemności i tajemnicy. Poetom renesansowym, takim jak Pierre de Ronsard, inspirowała motyw „nocy jako matki wszystkiego”. W XIX‑wi wiekach Nyx pojawiła się w poezji romantycznej jako symbol „wiecznej melancholii”.
Wpływ na współczesną kulturę
Współczesne odniesienia do Nyx można znaleźć w:
- nauce – astronomia: nazwa 3908 Nyx nadano jednemu z asteroid, co podkreśla jej związek z nocnym niebem;
- muzyce – zespoły metalowe i elektroniczne często używają imienia Nyx jako nazwy płyty lub projektu;
- kulturze popularnej – w grach wideo i komiksach Nyx bywa bohaterką lub antagonistą, odwołując się do jej pierwotnej mocy.
Powiązania z innymi bóstwami
Nyx łączy się z wieloma innymi postaciami mitologicznymi poprzez małżeństwa, potomstwo i wspólne atrybuty:
- z Erebem – razem reprezentują noc i ciemność;
- z Zeusem – w pewnych mitach Zeus zwraca się do Nyx, prosząc o wsparcie w walce przeciwko tytanom;
- z Hadesem – oboje są opiekunami podziemnych i nocnych światów.
Bibliografia
Wśród najważniejszych źródeł poświęconych Nyx znajdują się:
- Hezjod, Teogonia, przekład J. K. Whitbeck, 1995.
- Homer, Odyseja, tłum. J. Kowalski, 2002.
- Robert Graves, Mitologia grecka, 2007.
- John Boardman, The Greek Myths, 1991.