Pierwsza Republika Austrii

Pierwsza Republika Austrii (1918–1934) była państwem powstałym po rozwiązaniu Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Jej historia obejmuje okres od proklamowania niepodległości po upadek monarchii aż do ustanowienia systemu autorytarnego pod nazwą Austrofrakcjonizm.

Geneza i proklamowanie

Po zakończeniu I wojny światowej w dniu 12 października 1918 w Wiedniu powstał Proklamacyjny Komitet Narodowy (PKN), który ogłosił powstanie niepodległej Republiki Austrii. Wkrótce po tym, 21 października, w Wiedniu przyjęto tymczasową konstytucję, a 12 listopada odbyły się pierwsze wolne wybory do Zgromadzenia Narodowego.

System polityczny

Republika opierała się na systemie parlamentarnym z dwoma izbami: Zgromadzenie Narodowe (izba niższa) i Rada Prezydentów (izba wyższa). Najważniejszym dokumentem konstytucyjnym była Konstytucja z 1920 roku, która wprowadziła republikę federalną podzieloną na dziewięć krajów (Land). Prezydent, wybierany bezpośrednio od 1920 roku, pełnił rolę głowy państwa, natomiast premier (kanclerz) kierował rządem.

Prezydenci

Karl Seidler (1919–1920) – pierwsza tymczasowa władza prezydencka.
Michael Haas (1920–1928) – wybrany w wyborach powszechnych, reprezentował partię chrześcijańsko-społeczną (CS).
Wilhelm Klein (1928–1934) – prezydent w czasach rosnącej niestabilności politycznej.

Główni kanclerzy

Karl Scherer (1919–1920) – przewodniczący pierwszego rządu koalicyjnego.
Johann Fischer (1920–1922) – rząd sosjalistyczny, wprowadzający reformy społeczne.
Hans Dietrich (1922–1927) – przywódca koalicji liberalno-chrześcijańskiej.
Franz Holl (1927–1932) – rząd stabilizujący po kryzysie gospodarczym.
Otto Kerner (1932–1934) – premier w ostatnich latach pierwszej republiki.

Polityka wewnętrzna

Polityka tej epoki była zdominowana przez dwie główne siły: Chrześcijańsko-społeczna partia Austrii (CS) oraz Socjalistyczna Partia Austrii (SPÖ). Konflikty między tymi partiami, a także wzrost skrajnych ruchów narodowo-liberalnych (DNVP) i faszystowskich (Austriacki faszyzm), doprowadziły do częstych rządów koalicyjnych i niestabilności.

Reformy społeczne

Wprowadzenie ubezpieczeń społecznych (1923).
Rozbudowa systemu edukacji publicznej i bezpłatnych szkół podstawowych.
Utworzenie związków zawodowych i prawo do strajku.

Kryzys gospodarczy

Po kryzysie z 1929 roku Austria doświadczyła wysokiego bezrobocia i inflacji. Rząd wprowadził programy oszczędnościowe, które spotkały się z oporem społecznym i strajkami, szczególnie w przemysłowych regionach takich jak Graz i Styria.

Upadek pierwszej republiki

W latach 1932–1934 władzę zaczęły przejmować siły autorytarne pod wodzą Engelberta Dollfußa. Po zamachu na rządy socjalistyczne (tzw. Przypadek Puchalu) w 1933 roku, Dollfuss wprowadził tzw. Ständestaat – państwo korporacyjne, które ostatecznie zakończyło istnienie pierwszej republiki.

Dziedzictwo

Choć pierwsza Republika Austrii przetrwała zaledwie 16 lat, pozostawiła istotny ślad w historii Europy Środkowej. Jej konstytucja i reformy społeczne stały się podstawą późniejszych systemów demokratycznych, a doświadczenia polityczne i gospodarcze służyły jako przestroga przed skrajnymi formami władzy.