Polona
Polona – ogólnopolska cyfrowa biblioteka udostępniana publicznie, prowadzona przez Bibliotekę Narodową. Platforma umożliwia wyszukiwanie, przeglądanie i pobieranie zdigitalizowanych zasobów bibliotecznych, w tym książek, rękopisów, map, grafik, nagrań dźwiękowych i filmowych.
Historia
Projekt powstania Polony został zainicjowany w 1998 roku, a pierwsza wersja serwisu publicznego uruchomiona została w 2001 roku. Szczególny rozwój nastąpił po przyjęciu ustawy o Open Access w 2006 roku, co przyspieszyło procesy digitalizacji zasobów Biblioteki Narodowej.
Zasoby i kolekcje
Na dzień 2024 roku Polona udostępnia ponad 6,5 miliona opisów dokumentów, w tym:
- książki drukowane z okresu od XV do XX wieku,
- rękopisy, w tym cenne manuskrypty średniowieczne,
- mapy i atlasy,
- grafiki artystyczne i ilustracje,
- materiały dźwiękowe (np. płyty gramofonowe),
- filmy i dokumenty wideo.
Technologia i funkcjonalności
Polona wykorzystuje otwarte standardy szukania i prezentacji treści, w tym:
- silnik wyszukiwania oparty na Apache Solr,
- formaty plików PDF, JPEG, TIFF oraz MP3,
- interaktywny podgląd dokumentów w technologii IIIF (International Image Interoperability Framework),
- możliwość tworzenia własnych kolekcji i list odczytów.
Dostęp i zasady użytkowania
Wszystkie zasoby Polony są dostępne bezpłatnie dla użytkowników z całego świata. Zasoby objęte są różnymi licencjami:
- dziedzictwo kulturowe udostępniane na licencjach Creative Commons,
- materiały chronione prawem autorskim dostępne w trybie preview,
- dokumenty w domenie publicznej dostępne do pełnego pobrania.
Znaczenie dla nauki i kultury
Polona odgrywa kluczową rolę w popularyzacji polskiego dziedzictwa narodowego, wspierając:
- badania historyczne, literackie i językoznawcze,
- edukację szkolną i pozaszkolną,
- projektowanie wystaw cyfrowych w muzeach i galeriach,
- tworzenie nowych publikacji naukowych z wykorzystaniem otwartych źródeł.
Statystyki i rozwój
W 2022 roku liczba unikalnych odwiedzających Polonę przekroczyła 2,3 miliona, a liczba pobrań dokumentów wyniosła ponad 12 milionów. Codzienne aktualizacje dodają setki nowych tytułów, a projekty współpracy obejmują m.in. Europeana, World Digital Library oraz Katalog Nagrania.
Powiązane projekty i inicjatywy
- BiblioNet – sieć bibliotek cyfrowych w Polsce,
- Wirtualna Polska Biblioteka – kolekcja zasobów partnerów akademickich,
- Digitalizacja – programy finansowane ze środków UE na digitalizację zasobów kultury,
- Biblioteka Narodowa – instytucja zarządzająca Poloną.
Zobacz także
Biblioteka Narodowa, Digitalizacja, Open Access, Księga, Mikrofilm, Polska, Warszawa.