Porozumienie paryskie

Porozumienie paryskie (ang. Paris Agreement) – międzynarodowa umowa w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych, mająca na celu ograniczenie globalnego ocieplenia poprzez zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych. Zostało przyjęte podczas 27. Konferencji Stron (COP21) w Paryżu w 2015 roku i weszło w życie w 2020 roku po ratyfikacji przez co najmniej 55 państw odpowiadających co najmniej 55 % emisji światowych.

Historia i kontekst

Do lat 2010. XX‑xx, międzynarodowa społeczność klimatyczna dążyła do przyjęcia nowego porozumienia, które zastąpiłoby nieefektywny Protokół Kiotański. W 2011 r. Al Gore i inni liderzy klimatyczni podkreślali potrzebę globalnego porozumienia, które obejmie wszystkie kraje – zarówno rozwinięte, jak i rozwijające się.

Negocjacje

Negocjacje rozpoczęły się w 2014 roku w Londynie (COP20). W trakcie intensywnych dyskusji ustalono, że:

• Każde państwo określi własne, narodowo określone wkłady (NDC – Nationally Determined Contributions).
• Opierać się będzie na zasadzie „powszechnej, ale zróżnicowanej odpowiedzialności”.
• Wprowadzono mechanizmy wsparcia finansowego, m.in. Zielony Fundusz Klimatyczny.

Główne postanowienia

Porozumienie zawiera szereg kluczowych elementów:

1. Cel temperaturowy: utrzymanie wzrostu średniej temperatury globalnej w znacznie poniżej 2 °C w stosunku do epoki przedindustrialnej oraz dążenie do limitu 1,5 °C.
2. Regularne raportowanie: państwa co pięć lat aktualizują i przekazują raporty o realizacji NDC.
3. Finansowanie: rozwinięte kraje zobowiązują się dostarczyć 100 miliardów dolarów rocznie do pomocy krajom rozwijającym się.
4. Adaptacja i utrata: ustanowiono platformę adaptacji i mechanizm odszkodowań za straty i szkody klimatyczne.
5. Przejrzystość i weryfikacja: system monitoringu, raportowania i weryfikacji (MRV) zapewnia przejrzystość działań.

Ratyfikacja i wdrożenie

Po przyjęciu w 2015 roku porozumienie wymagało ratyfikacji przez 55 państw odpowiadających przynajmniej 55 % globalnych emisji, aby wejść w życie. Najważniejsze ratyfikacje:

• Stany Zjednoczone – pierwotnie wycofały się w 2017, powróciły w 2021.
• Chiny – największy emisjot emitent, ratyfikowały w 2016 roku.
• Indie – ratyfikowały w 2016 roku.

Od 2020 roku Porozumienie paryskie jest prawnie wiążącym zobowiązaniem międzynarodowym.

Wpływ i ocena

Porozumienie paryskie uznawane jest za kamień milowy w walce ze zmianami klimatycznymi:

• Podniosło globalną świadomość i przyczyniło się do rozwoju odnawialnych źródeł energii.
• Umożliwiło niesłabnący rozwój rynku handlu uprawnieniami do emisji.
• Jednak krytycy podkreślają, że zobowiązania NDC są niewystarczające, aby osiągnąć cel 1,5 °C.

Krytyka i wyzwania

Główne zarzuty wobec porozumienia:

1. Niewystarczające ambicje: aktualne NDC nie ograniczają emisji w stopniu wymaganym do utrzymania 1,5 °C.
2. Brak sankcji: brak wymiernych kar za nieprzestrzeganie zobowiązań.
3. Dysproporcje finansowe: państwa rozwinięte nie zawsze wywiązują się z obietnic finansowych.
4. Polityka wewnętrzna: zmiany rządów (np. w USA) wpływają na konsekwencję realizacji celów.

Perspektywy na przyszłość

W kolejnych cyklach konferencji (COP) planowane jest:

• Uaktualnianie i podnoszenie ambitności NDC co pięć lat (tzw. „global stocktake”).
• Rozbudowa funduszy adaptacyjnych i zwiększenie wsparcia dla najmniej rozwiniętych państw.
• Wzmocnienie mechanizmów rynkowych, w tym rozwoju zrównoważonych offsetów węglowych.

Zobacz także

Zmiany klimatyczne | Protokół Kiotański | COP21 | Zielona energia | Nationally Determined Contributions