Szwedzka Akademia (Szwedzka Akademia)
Szwedzka Akademia (Kungliga svenska akademien) jest szwedzką instytucją naukowo‑kulturową założoną w 1791 roku przez króla Gustawa III. Jej głównym celem jest „ochrona i rozwój szwedzkiego języka oraz literatury”. Akademia jest najbardziej znana z przyznawania Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.
Historia
W 1791 roku król Gustaw III wydał rozporządzenie, które powołało Szwedzką Akademię na wzór istniejących już w Europie akademii językowych i literackich. Pierwszym jej prezesem został Carl Gustaf Bernadotte. Początkowo akademia składała się z 18 stałych członków, określanych jako „immortalis” (nieśmiertelni), co odzwierciedlało jej długotrwałe zobowiązanie wobec szwedzkiej kultury.
Struktura i członkostwo
- Nieśmiertelni (Immortalis) – stałe miejsce w akademii przysługuje 18 członkom wybranym na zasadzie dożywotniej kadencji. Kadencję obejmują wybitni pisarze, językoznawcy, tłumacze oraz postaci ze świata nauki i sztuki.
- Współpracownicy – osoby zapraszane do udziału w projektach badawczych i wydawniczych, niebędące członkami stałymi.
- Prezes – wybierany spośród nieśmiertelnych, pełni funkcję reprezentacyjną i organizacyjną.
Działalność
Główne obszary działań Szwedzkiej Akademii obejmują:
- Ochrona języka szwedzkiego – opracowywanie i aktualizacja ortografii, słowników oraz wytycznych gramatycznych.
- Wydawnictwa – publikowanie słowników, monografii literackich oraz prac badawczych z zakresu językoznawstwa.
- Nagrody – od 1901 roku przyznaje Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Od 1909 roku organizuje także nagrodę Nobelowy Medal Pomyślności (obecnie znany jako Nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii), a od 1975 roku przyznaje Nagrodę Nobla za wkład w język i literaturę.
- Inicjatywy edukacyjne – organizowanie konferencji, warsztatów oraz konkursów literackich dla szkół i uczelni.
Nagroda Nobla w dziedzinie literatury
W ramach przyznawania Nagrody Nobla w literaturze Szwedzka Akademia opracowuje regulamin, prowadzi dyskusje oraz wybiera laureata, którego wybór ogłaszany jest w Sztokholmie. Decyzja jest podejmowana przez Komitet Noblowski, w którym skład wchodzą wybrani członkowie akademii.
Krytyka i kontrowersje
W ostatnich latach Szwedzka Akademia znalazła się pod presją ze względu na afery związane z skandalem 2018, w którym ujawniono nieprawidłowości w procesie wyboru laureatów Nagrody Nobla. W wyniku tego wydarzenia kilku członków zrezygnowało, a akademia podjęła działania reformujące procedury wyborcze i zwiększające przejrzystość.
Współczesność
Dziś Szwedzka Akademia kontynuuje swoją misję, łącząc tradycję z nowoczesnością. Prowadzi projekty cyfrowe, takie jak digitalizacja słowników oraz platformy edukacyjne dostępne w języku szwedzkim i innych językach. Akademia współpracuje z Uniwersytetem Sztokholmskim oraz innymi instytucjami międzynarodowymi w dziedzinie badań językowych i literackich.
Patronaty i afiliacje
- Szwecja – państwo‑założyciel i główny beneficjent działań akademii.
- Fundusz Nobla – organizacja współfinansująca nagrody.
- Europejskie Stowarzyszenia Językowe – partnerstwa w projektach europejskich.
Bibliografia
- Gustafsson, Historia Szwedzkiej Akademii, Sztokholm, 1998.
- Nilsson, Język szwedzki – od przeszłości do współczesności, Uppsala, 2005.
- Rossi, Nobel w literaturze: decyzje i kontrowersje, Oslo, 2019.
Artykuł opublikowano w Encyklopedia Polska – źródło rzetelnej wiedzy o szwedzkich instytucjach kultury.