the_wind_up_bird_chronicle

the_wind_up_bird_chronicle (japoński tytuł: ねじまき鳥クロニクル, dosł. „Kronika ptaka nakręcacza”) – powieść autorstwa Haruki'ego Murakamiego, opublikowana po raz pierwszy w 1987 roku w Japonii. Jest uznawana za jedną z najważniejszych pozycji w twórczości autora oraz za klasykę współczesnej literatury realizmu magicznego.

Powstanie i publikacja

Książka powstała w wyniku długotrwałej pracy Murakamiego, który jednocześnie prowadził swoją działalność jako właściciel kawiarni i barman w Tokio. Pierwsze rozdziały ukazały się w formie szybkiej serii w magazynie Shincho. Pełny tom wydała w 1987 roku wydawnictwo Shinchosha. W 1990 roku powieść została przetłumaczona na język angielski przez Alfreda Burrowsa, co przyczyniło się do jej międzynarodowego rozgłosu.

Fabuła

Głównym bohaterem jest Toru Watanabe – młody nauczyciel jazdy, który po zaginięciu żony Komury zostaje wciągnięty w serię surrealistycznych wydarzeń. W trakcie poszukiwań natrafia na tajemniczą wojnę podwodną z lat 1945, starożytną historię Japońskiego Biedronka oraz zamieszkujących go duchy przeszłości. Narracja przeplata się z wątkami fantastyki, kryminału i psychologii, tworząc wielowarstwowy obraz tożsamości i pamięci jednostki.

Struktura i styl

Powieść jest podzielona na trzy części, z których każda ukazuje inny aspekt życia protagonisty – japoński żywot, europejski sen oraz amerykański koszmar. Murakami wykorzystuje charakterystyczny dla siebie styl: prosty język, liczne odniesienia do muzyki (zwłaszcza jazz i klasyka) oraz metaforyczne obrazy, których centralnym elementem jest właśnie ptak nakręcacz – symbol nieustannego powtarzania się losu.

Motywy i tematy

• Czas i jego subiektywne postrzeganie – elementy retrospekcji i prognoz.
• Pamięć jako zarówno źródło traumy, jak i odbudowy tożsamości.
• Motyw luki w życiu – brak jasności w relacjach międzyludzkich.
• Symbolika ptaka i mechanicznych elementów jako metafora ludzkiego losu.
• Odniesienia do mitologii japońskiej i zachodniej kultury pop.

Odbiór i znaczenie

Książka spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem krytyków i czytelników, zdobywając Nagrodę Fukuzawa oraz byłąc nominowaną do Nagrody O. Shera. Uważana jest za jedną z centralnych pozycji w kanonie współczesnej literatury japońskiej. Szacuje się, że przekroczyła granice 2 mln egzemplarzy w całym świecie.

Tłumaczenia i adaptacje

Poza angielskim, powieść została przetłumaczona na ponad 25 języków, w tym na polski (tłumaczenie: Jacek Bar, 1998). W 2022 roku powstała próba adaptacji teatralnej w Łodzi, a w 2024 roku ogłoszono plany produkcji filmowej, której reżyserem ma być Alejandro González Iñárritu.

Wpływ na kulturę

Motywy z the_wind_up_bird_chronicle przeniknęły do muzyki (np. album Radiohead „Kid A”), sztuki współczesnej oraz gier wideo, gdzie pojawiają się postaci inspirowane ptakiem nakręcaczem i motywem „wiecznego powrotu”.

Bibliografia

• Murakami, Haruki. the_wind_up_bird_chronicle. Shinchosha, 1987.
• Burrows, Alfred (tłum.). the_wind_up_bird_chronicle. Harcourt, 1990.
• Bar, Jacek (tłum.). the_wind_up_bird_chronicle. Czytelnik, 1998.
• Kowalski, Piotr. „Realizm magiczny w twórczości Murakamiego”. Studia Japońskie, 2005.