Zink

Zink (ang. zinc, symbol Zn) – pierwiastek chemiczny należący do grupy metali przejściowych, znajdujący się w okresie 4 układu okresowego. W polskich publikacjach najczęściej używa się nazwy cynk, jednak w niektórych źródłach technicznych i historycznych spotyka się formę „zink”.

Właściwości fizyczne

Stan skupienia: stały w temperaturze pokojowej.
Kolor: srebrzystobiały, lekko niebieskawy połysk.
Gęstość: 7,14 g·cm⁻³.
Temperatura topnienia: 419,5 °C, temperatura wrzenia 907 °C.
Łatwo poddaje się galwanizacji, tworząc powłokę ochronną.

Właściwości chemiczne

Zink jest metalem o średniej reaktywności. W reakcji z powietrzem tworzy cienką warstwę tlenku ZnO, która chroni metal przed dalszą korozją. Reaguje z kwasami, w tym z kwasem chlorowodorowym, wydzielając wodór i powstając chlorek cynku ZnCl₂.

Występowanie w przyrodzie

Naturalnie zink występuje w postaci rud, najważniejszą z nich jest sfaler (ZnS). Inne istotne minerały to smithsonit (ZnCO₃) oraz ewaler (Zn₃(AsO₄)₂·2H₂O). Złoża zinku koncentrują się w Europie (np. w Czechach), w Ameryce Północnej (stany Arizona) oraz w Chinach.

Historia

Znany od starożytności, ale jako odrębny pierwiastek został wyodrębniony dopiero w 1746 roku przez francuskiego chemika Andrésa Mariténa. Pierwsze duże wydobycie rozpoczęto w 1845 roku w Szwajcarii.

Zastosowania

Zink ma liczne zastosowania w różnych dziedzinach:

Przemysł metalurgiczny – jest głównym składnikiem wielu stopów, najważniejszym z nich jest mosiądz (stop miedzi i zinku).
Galwanizacja i powłoki ochronne – służy do zabezpieczania żelaza i stali przed korozją.
Elektronika – element w bateriach (np. baterie cynkowo‑manganowe) oraz w produkcji półprzewodników.
Medycyna i farmacja – związki cynku, takie jak glinu (sól cynkowa), stosowane są jako suplementy diety, leki przeciwdrobnoustrojowe i składniki kremów przeciwzapalnych.
Rolnictwo – zazwyczaj w formie nawozów (np. siarczan cynku) wspomaga wzrost roślin i zwiększa ich odporność na choroby.

Znaczenie biologiczne

Cynk jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym dla organizmów żywych. Pełni kluczową rolę w enzymach, syntezie białek, a także w odporności. Niedobór może prowadzić do zahamowania wzrostu, zaburzeń układu immunologicznego i problemów skórnych.

Toksyczność i bezpieczeństwo

W małych dawkach cynk jest bezpieczny, ale nadmierne spożycie może wywołać objawy toksyczne, takie jak nudności, wymioty czy zaburzenia neurologiczne. W przemyśle zaleca się stosowanie środków ochrony osobistej przy obróbce proszków i oparów.

Ekonomia i perspektywy

Produkcja zinku jest jednym z najważniejszych segmentów przemysłu metalurgicznego. Według danych z 2022 roku światowa produkcja wyniosła ponad 13 milionów ton, a głównymi eksporterami są Chiny, Peru i Australia.

Powiązane artykuły