Złamania

Złamanie – przerwanie ciągłości kości spowodowane działaniem sił mechanicznych przekraczających wytrzymałość tkanki kostnej. Złamania są jedną z najczęstszych urazów układu szkieletowego i wymagają natychmiastowej diagnostyki oraz odpowiedniego leczenia.

Definicja i klasyfikacja

Złamania dzieli się ze względu na różne kryteria:

• miejsce – np. kość udowa, kość ramienna, kręgosłup;
• rodzaj złamania – złamanie zamknięte (bez otwarcia skóry) i złamanie otwarte (z przetoką skórną);
• morfologia – złamanie poprzeczne, skośne, spiralne, kompresyjne (np. kręgi), wieloodłamowe;
• stabilność – stabilne vs. niestabilne;
• czas – ostre (bezpośrednio po urazie) i przewlekłe (z procesem nieprawidłowego zrastania).

Przyczyny

Najważniejsze przyczyny złamań to:

• urazy mechaniczne – upadki, uderzenia, wypadki komunikacyjne;
• zjawiska patologiczne – osteoporoza, nowotwory kości, choroby metaboliczne;
• nadwyrężenia – powtarzające się obciążenia w sportach wytrzymałościowych;
• zaburzenia równowagi i koordynacji – szczególnie u seniorów i dzieci.

Objawy kliniczne

Typowe objawy to:

• ból (zwany ból) nasilający się przy ruchu lub ucisku;
• obrzęk i zasinienie tkanek otaczających;
• deformacja kończyny lub odcinka ciała;
• niemożność pełnego poruszania kończyną;
• uczucie „trzepania” lub przeskoku w miejscu urazu.

Diagnostyka

Podstawowe metody diagnostyczne:

• Radiografia (RTG) – najczęściej stosowane pierwsze badanie;
• tomografia komputerowa (TK) – umożliwia dokładną ocenę złamań skomplikowanych;
• rezonans magnetyczny (RM) – przydatny w ocenie tkanek miękkich i złamań niewidocznych w RTG;
• badanie kliniczne – palpacja, testy ruchomości, ocena stabilności.

Leczenie

Leczenie zależy od rodzaju i lokalizacji złamania oraz ogólnego stanu pacjenta.

Metody zachowawcze

• unieruchomienie – gips, szyna, tzw. opatrunek;
• farmakoterapia – leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, suplementy wapnia i witaminy D;
• rehabilitacja – fizjoterapia, ćwiczenia wzmacniające mięśnie i przywracające zakres ruchu.

Metody operacyjne

• redukcja wewnętrzna – stabilizacja przy użyciu płytek, śrub, gwoździ ortopedycznych;
• stawianie wszczepów – np. protezy stawowe w przypadkach złamań położonych w stawach;
• zastosowanie przeszczepu kości przy dużych ubytkach kostnych.

Powikłania

Możliwe powikłania złamań to:

• zakażenie – zwłaszcza przy złamań otwartych;
• zrost nieprawidłowy (malunion) lub brak zrostu (nonunion);
• uszkodzenie nerwów i naczyń krwionośnych;
• zespół ciasnoty (tzw. compartment syndrome) – zagrożenie dla tkanek miękkich;
• zespół przemieszczenia stawowego (np. w kolanie).

Profilaktyka

Środki zapobiegawcze obejmują:

• regularną aktywność fizyczną wzmacniającą mięśnie i kości;
• dieta bogata w wapń i witaminę D;
• profilaktyka upadków u osób starszych – dostosowanie mieszkania, używanie odpowiedniego obuwia;
• noszenie środków ochronnych w sportach i pracach wymagających ryzyka urazu.

Epidemiologia

Złamania stanowią istotny problem zdrowotny na świecie. Najwięcej przypadków odnotowuje się w:

• śród osób > 65 lat – głównie z powodu osteoporozy;
• sportowców – zwłaszcza w dyscyplinach kontaktowych i ekstremalnych;
• osób doświadczających wypadków komunikacyjnych.

Historia

Pierwsze opisy złamań pochodzą z starożytnego Egiptu i Mezopotamii, gdzie stosowano techniki opisane w papirusach medycznych. Rozwój radiografii w XIX w. zrewolucjonizował diagnostykę, a w XX w. wprowadzono metodę złamania zamkniętego oraz rozwój technik chirurgicznych (np. płyty i śruby ortopedyczne).

Literatura

Do dalszej lektury zaleca się pozycje z zakresu ortopedii i traumatologii, a także podręczniki medycyny ogólnej poświęcone urazom mięśniowo-szkieletowym.