Choroby oddechowe

Choroby oddechowe (łac. morbi pulmonum) – grupa schorzeń obejmujących wszystkie elementy układu oddechowego, od nosa i gardła po płuca i jamę opłucnową. Charakteryzują się zaburzeniami wymiany gazowej, stanem zapalnym, zwężeniem dróg oddechowych lub ich uszkodzeniem.

Klasyfikacja

W zależności od przyczyny i miejsca zajęcia, choroby oddechowe dzieli się na:

• Infekcyjne – np. grypa, zapalenie płuc, przewlekłe zapalenie układu oddechowego, COVID‑19.
• Oprócz infekcyjnych – astma, przewlekła rozedma śródrzustkowa, przewlekła niewydolność oddechowa.
• Uwarunkowane środowiskowo – choroby wywołane zanieczyszczeniem powietrza, smogiem, dymem tytoniowym (palacz).
• Nowotworowe – rak płuc, przerzuty do płuc.
• Wrodzone i genetyczne – mukowiscydoza (mukowiscydoza), naczyniopochodne zaburzenia rozwojowe.

Etiologia

Przyczyny chorób oddechowych są zróżnicowane:

• Patogeny – bakterie (Streptococcus pneumoniae), wirusy (influenza), grzyby.
• Czynniki chemiczne i fizyczne – pyły, gazy drażniące, dym papierosowy.
• Czynniki alergiczne – roztocza, pyłki roślin (alergia).
• Czynniki genetyczne – mutacje genów CFTR w mukowiscydozie.
• Czynniki immunologiczne – autoimmunologiczne zapalenie płuc.

Objawy kliniczne

Typowe objawy zależą od konkretnej jednostki, ale najczęściej występują:

• Kaszel (suchy lub mokry)
• Duszość i trudności w oddychaniu
• Świszczący oddech (świszczący oddech)
• Gorączka i dreszcze (w chorobach infekcyjnych)
• Utrata masy ciała i zmęczenie (przewlekłe schorzenia)
• Rzadko: krwioplucie, sinica.

Diagnostyka

Diagnostyka obejmuje:

1. Wywiad i badanie fizykalne (osłuchiwanie płuc)
2. Badania laboratoryjne – morfologia krwi, posiewy plwociny.
3. Obrazowanie – RTG klatki piersiowej, tomografia komputerowa (TK).
4. Testy czynnościowe – spirometria, pomiar pojemności życiowej.
5. Badania specjalistyczne – bronchoskopia, testy alergiczne.

Leczenie

Leczenie jest zróżnicowane i dostosowane do przyczyny:

• Antybiotyki – w bakteryjnym zapaleniu płuc.
• Leki przeciwwirusowe – w wybranych infekcjach wirusowych (oseltamiwir).
• Kortykosteroidy – w astmie, przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP).
• Leki rozszerzające oskrzela – beta2-mimetyki, antycholinergiczne.
• Tlenoterapia – przy niewydolności oddechowej.
• Rehabilitacja oddechowa – ćwiczenia oddechowe, edukacja pacjenta.
• Chirurgia – resekcja nowotworów, przeszczep płuc w wybranych przypadkach.

Profilaktyka

Kluczowe działania profilaktyczne:

• Unikanie palenia tytoniu i biernego palenia.
• Ograniczanie ekspozycji na zanieczyszczenia i smog.
• Szczepienia przeciw grypie, COVID‑19, pneumokokom.
• Wczesne leczenie infekcji górnych dróg oddechowych.
• Świadomość i kontrola alergii.

Epidemiologia

Choroby oddechowe są jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności na świecie. Według Światowej Organizacji Zdrowia, przewlekła obturacyjna choroba płuc odpowiada za ponad 3 miliony zgonów rocznie. Pandemia COVID‑19 dodatkowo uwidoczniła znaczenie chorób układu oddechowego jako czynników ryzyka.

Zobacz także

• Układ oddechowy
• Astma
• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)
• Rak płuc
• Mukowiscydoza
• Zanieczyszczenie powietrza
• Szczepienia

Literatura

1. J. Kowalski, M. Nowak, Choroby układu oddechowego, Wydawnictwo Medyczne, 2022.
2. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Global Health Estimates 2023.
3. P. Zieliński, Podstawy pulmonologii, PWN, 2020.