Galon
Galon (ang. gallon) – tradycyjna jednostka objętości stosowana przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych oraz w niektórych krajach posługujących się systemem imperialnym. Istnieją dwie podstawowe wersje galona: galon amerykański (ang. U.S. gallon) i galon brytyjski (ang. imperial gallon). W Polsce galon funkcjonuje głównie w kontekście przemysłu spożywczego, transportu morskiego i lotnictwa, a także jako określenie ozdobnych pasów na mundurach wojskowych.
Etymologia
Słowo „galon” wywodzi się od angielskiego gallon, które z kolei pochodzi od starofrancuskiego galon – „miara pojemności” i jest spokrewnione ze słowem gallus („kadra”). Pierwsze zapisy sięgają XV wieku, kiedy to galon używano w handlu towarami płynnymi w Anglii.
Definicje i podziały
W zależności od systemu, galon ma różną definicję:
- Galon amerykański – 1 galon = 3,785411784 l (≈ 128 uncji płynnych). Definiowany jest jako 231 cubic inches, czyli 231 cale sześcienne.
- Galon brytyjski (imperialny) – 1 galon = 4,54609 l (≈ 160 uncji płynnych). Definiowany jest jako 277,419 cubic inches.
Historia
Podstawową jednostką objętości w średniowiecznej Anglii był kwarta (ok. 1,136 l). Galon wywodzi się właśnie z tej miary, a w XVI‑XVII wieku stał się standardem w handlu morskich towarów. Po reformach miar w XIX wieku w Wielkiej Brytanii przyjęto galon imperialny (imperial gallon), natomiast w Stanach Zjednoczonych zachowano wcześniejszy wariant amerykański.
Przeliczenia
Ze względu na różne definicje galona, przeliczenia wymagają podania wersji:
| Jednostka | Galon amerykański (US) | Galon brytyjski (imperialny) |
|---|---|---|
| 1 litr | 0,264172 gal US | 0,219969 gal imp. |
| 1 gal US | 3,78541 l | 0,832674 gal imp. |
| 1 gal imp. | 1,20095 gal US | 4,54609 l |
Zastosowanie
Przemysł spożywczy
W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie galon jest powszechną jednostką w sprzedaży płynów – mleka, soku, benzyny czy piwa. W Polsce produkty importowane często podawane są w galonach amerykańskich, co wymaga przeliczeń względem litra.
Transport morski i lotniczy
W branży transportu morskiego galon jest używany przy określaniu pojemności baku paliwowego i ładunków płynnych (np. ropy naftowej). W lotnictwie natomiast stosuje się galon do pomiaru paliwa samolotowego, zwłaszcza w samolotach produkowanych w USA.
Uniformy wojskowe
Słowo „galon” ma także znaczenie w kontekście mundurów wojskowych – jest to ozdobny, zwykle złoty lub srebrny pas (ang. galon) umieszczany na rękawach, kołnierzach lub piersiach, wskazujący stopień wojskowy lub zaszczytny. Szczegóły dotyczące galonów mundurowych można znaleźć w artykule galon munduru.
Przyszłość galona
W Unii Europejskiej obowiązuje system metryczny, dlatego w codziennym życiu galon jest stopniowo wypierany przez litr. Jednak w sektorach międzynarodowych, zwłaszcza w handlu i transporcie, galon nadal pozostaje ważną jednostką, ze względu na tradycję oraz różnice w standardach pomiarowych.