Święta Barbara

Święta Barbara – wczesnochrześcijańska męczennica, patronka górników, elementariów, architektów oraz osób pracujących z ogniem. Według tradycji żyła w III wieku n.e. w Nikomedia w Konicie (dzisiejsza Turcja). Jej historia przetrwała w legendzie, a jej kult rozprzestrzenił się po całej Europie, zwłaszcza w Polsce i krajach germańskich.

Legenda

Według najstarszych przekazów, Barbara była córką pogranicznego lorda, Korneliusza, który szukał małżeństwa dla niej wśród „poglądowych” chrześcijan. Barbara, pod wpływem swojej matki, przyjęła chrześcijaństwo i odmówiła poślubienia wybranego przez ojca. W odpowiedzi na to ojciec zamknął ją w wieży, w której dziewczyna spędziła sześć lat, poświęcając czas na modlitwę i naukę Biblii.

Gdy ojciec odkrył, że córka wyznaje wiarę, postanowił ją ukarać. Próbował jej wymusić apostazję, ale Barbara pozostawała nieugięta. W rezultacie, po rozmowie z męczennikiem Sykstusem, została zesłana na męczeńską śmierć – konkretnie, pożytała w więzieniu przy trzepocie miecza, włóczni i młota, które po dziś dzień symbolizują jej męczeństwo.

Daty i uroczystości

Święta Barbara jest czczona w dniu 12 grudnia. W tym dniu w Kościele katolickim odbywają się specjalne msze i procesje, w trakcie których wśród uczestników przynoszone są świece, które mają symbolizować światło wiary rozprzestrzeniające się w mroku prześladowań.

Patronaty

Górnicy i górnice – górnictwo (święto szczególne pod koniec roku, często w 24. sierpnia, znane jako Święto Świętej Barbary).
Ogniochroni i strażacy – ze względu na miecz i młot w jej ikonografii.
Architekci, inżynierowie elektrycy i wszyscy pracujący z elektroenergią.

Ikonografia

W sztuce Barbara najczęściej przedstawiana jest z następującymi atrybutami:

Wieża – symbolizująca jej długie lata w niewoli.
Miecz, młot i łuk – narzędzia męczeńskiej śmierci.
Krzyż – odniesienie do chrześcijaństwa.
Świeca lub lampka – symbol światła wiary.

Rozpowszechnienie kultu

Kult Świętej Barbary rozwinął się w kulturze wschodniej oraz w Zachodniej Europie. W Polsce jest szczególnie ważna w regionach górniczych, takich jak Śląsk, Kujawy i Podkarpacie. W wielu miastach istnieją kościoły poświęcone jej imieniu, np. kościół św. Barbary w Katowicach.

Współczesne obchodzenie

Współcześnie, oprócz tradycyjnych mszy, w wielu miejscowościach organizowane są festyny, konkursy oraz pokazy sztuki ognia. W górnictwie zamknięcie ulicy w dniu jej wspomnienia ma charakter symboliczny – wstrzymuje się prace wydobywcze, aby oddać hołd patronce.

Źródła i literatura

Podstawowym źródłem legendy jest „Legenda o Barbarze” z V–VI wieku. W późniejszych wiekach pojawiły się hagiografie, m.in. w „Mniejszym Ewangeliku” oraz w „Acta Sanctorum”.