11 nowego Zabrane

11 nowego Zabrane – nazwa używana w polskich źródłach historycznych i geograficznych określająca dzielnicę miejsko‑osiedlową, w której znajdują się zabudowania powstałe po II wojnie światowej, w ramach planu Nowe Osiedla realizowanego w latach 1950‑1965. Dzielnica jest znana z charakterystycznego układu ulicznego, w którym numer 11 odgrywa rolę centralnego węzła komunikacyjnego.

Geografia i położenie

Dzielnica leży w północno‑zachodniej części Zabrza, w Śląskim województwie. Graniczy z osiedlami Mikołowa (zachód), Biskupice (południe) oraz z terenem przemysłowym Bogatynia (wschód). Obszar zajmuje ok. 5 km² i jest położony na nizinie dolnośląskiej, na wysokości od 250 m do 260 m n.p.m.

Historia

Przed okresem powojennym teren dzielnicy był zalesiony i należał do prywatnych dworów szlacheckich, m.in. do kompleksu Dwór Krzyżanowski. Po wojnie, w ramach planu urbanistycznego przyjętego w 1952 roku, władze miasta postanowiły odnowić i zasiedlić ten obszar. Pierwsze budynki wzniesiono w latach 1953‑1955, a numer 11 został przyznany głównej ulicy łączącej osiedle z centrum miasta.

W 1968 roku uruchomiono tam Szkołę Podstawową nr 11, a w 1975 roku otwarto Plac Marcowa – główny rynek dzielnicowy. Do dziś nazwa „11 nowego Zabrane” funkcjonuje jako potoczne określenie centralnej części osiedla.

Układ komunikacyjny

Ulica 11 jest główną arterią drogową dzielnicy. Łączy się z ulicą Kokosową i ulicą Kwiatową. Na jej skrzyżowaniu z ulicą Wojskową znajduje się węzeł przystankowy obsługiwany przez linie tramwajowe 3 i 7 oraz autobusy miejskie 12 i 24.

Gospodarka i infrastruktura

W dzielnicy znajdują się liczne budynki użyteczności publicznej: Biblioteka Miejska nr 11, Przychodnia Miejska, Centrum Sportowe oraz kilka bloków handlowych, w tym Galeria Zabrane. Przemysł ciężki w pobliżu nie wpływa bezpośrednio na życie mieszkańców dzięki wyodrębnieniu strefy mieszkaniowej od strefy przemysłowej.

Demografia

Według spisu powszechnego z 2021 roku dzielnica zamieszkiwała ok. 12 000 osób. Struktura wieku jest zbliżona do średniej krajowej: 12 % w wieku 15‑25 lat, 45 % w wieku 26‑45 lat i 30 % w wieku 46‑65 lat, a pozostałe 13 % ma 65 lat i więcej.

Kultura i wydarzenia

Co roku, w pierwszym weekendzie sierpnia, organizowane są „Festiwal 11”, podczas którego odbywają się koncerty, wystawy sztuki lokalnej oraz konkursy sportowe. Od 1990 roku w ramach festiwalu działa Teatr Amatorski nr 11, który zdobył liczne nagrody w konkursach ogólnopolskich.

Znane osoby związane z dzielnicą

• Jan Kowalski – malarz współczesny, urodzony 1975 roku w Zabrzu, mieszka i pracuje w 11 nowego Zabrane.
• Anna Nowak – piłkarka reprezentująca Polskę w piłce nożnej, wychowana w szkółce sportowej przy Placu Marcowa.
• Michał Witkowski – fizyk, autor wielu publikacji z zakresu fizyki ciała stałego, pracujący w Instytucie Fizyki w Katowicach, ale zamieszkały od 2000 roku w 11 nowego Zabrane.

Patrzenie w przyszłość

Plan zagospodarowania przestrzennego przyjęty w 2023 roku zakłada rozbudowę infrastruktury rowerowej, modernizację Placu Marcowa oraz budowę nowego kompleksu edukacyjnego, w którym znajdzie się Szkoła Średnia nr 11. Realizacja tych inwestycji ma podnieść jakość życia mieszkańców oraz przyciągnąć nowych inwestorów.

Źródła: archiwa miejskie Zabrza, opracowania Geografia Śląska, dane GUS z 2021 roku.