1905
Rok 1905 był okresem intensywnych przemian politycznych, społecznych i kulturalnych zarówno w Europie, jak i w Azji. Najważniejsze wydarzenia tego roku to wojna rosyjsko‑japońska, rewolucja 1905 roku w Rosji, a także liczne incydenty i reformy w Polsce pod zaborami.
Najważniejsze wydarzenia na świecie
Wojna rosyjsko‑japońska (1904‑1905)
Wojna zakończyła się traktatem w Sztokholmie (30 sierpnia 1905 r.), w którym Rosja uznała zwierzchłość Japonii nad Koreą i Mandżurią. Konflikt uwidocznił rosnącą potęgę Japonii oraz osłabienie cesarskiego państwa rosyjskiego.
Rewolucja 1905 roku w Rosji
Po klęsce w wojnie rosyjsko‑japońskiej i serii kryzysów gospodarczych wybuchły masowe protesty ludności, zwane rewolucją 1905. Najważniejsze wydarzenia:
- 9 stycznia – tzw. dni krwi w Petersburgu, kiedy żołnierze otworzyli ogień do demonstrantów.
- 28 października – manifestacja robotnicza na placu Pałacowym w Piotrsku (obecnie Petersburg).
- 15 października – wydanie manifestu cara Mikołaja II obiecującego reformy i stworzenie parlamentu (Duma).
Rewolucja doprowadziła do powstania pierwszej rosyjskiej Dumy oraz przyspieszyła procesy socjalistyczne, które później doprowadziły do rewolucji październikowej w 1917 r.
Wydarzenia w Europie
W 1905 r. dochodziło także do istotnych zmian politycznych i społecznych w innych krajach:
- W Francji doszło do kryzysu Duma francuskiej, który przyczynił się do reformy systemu wyborczego.
- W Wielkiej Brytanii odbyły się wybory parlamentarne, które wzmocniły pozycję partii liberalnej.
- W Niemczech powstał ruch socjalistyczny, który zyskał na popularności wśród klasy robotniczej.
Polska w 1905 roku
W 1905 roku Polska była podzielona między trzy zaborcze mocarstwa: Rosję, Cesarstwo Austriackie oraz Niemcy. Najważniejsze wydarzenia w poszczególnych zaborach:
Zaboru rosyjskiego
Wraz z wybuchem rewolucji 1905 w Rosji nasiliły się strajki i demonstracje również na ziemiach polskich. W Krakowie, Lublinie i innych miastach doszło do zamieszek robotniczych oraz powstania strajków w fabrykach.
Zaboru pruskiego (niemieckiego)
W Prusach prowadzono germanizację, jednak w 1905 r. powstały liczne organizacje polskie, m.in. Związek Polityczny, które domagały się zasadniczej autonomii oraz ochrony języka polskiego.
Zaboru austriackiego
W Galicji, pod panowaniem Austrii, rozwijały się ruchy narodowo‑demokratyczne. W Lwowie powstało Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej „Zet”.
Kultura i nauka
Rok 1905 to także ważny okres w rozwoju kultury i nauki:
- W Paryżu otwarto wystawę impresjonistów, a w Wiedniu odbył się pierwszy koncert poświęcony Arnoldowi Schoenbergowi.
- Urodził się Alfred Kordt (15 marca 1905 r.) – wybitny polski fizyk.
- W Warszawie otwarto nową siedzibę Politechniki Warszawskiej, a w Krakowie założono Akademię Nauk w Krakowie.
- W literaturze publikowano m.in. powieść „Pani Magda” Bolesława Prusa oraz nowatorskie dzieła poezji awangardowej.
Sport
W 1905 r. odbywały się liczne wydarzenia sportowe:
- W Liverpool założono klub piłkarski Liverpool FC.
- W Stuttgarcie uruchomiono pierwszy zespół siatkówki w Niemczech.
- W Nowym Jorku odbyły się pierwsze wyścigi motocyklowe na torze Brooklyn Motor Race.
Śmierci
W 1905 roku zmarło kilka wybitnych postaci:
- 21 stycznia – Alfred Mason, brytyjski filozof.
- 12 marca – Helena Modrzejewska, wybitna aktorka teatralna.
- 19 listopada – Karla Schmidt, niemiecki chemik.
Źródła i dalsza lektura
Więcej informacji o wydarzeniach roku 1905 można znaleźć w następujących artykułach encyklopedycznych: