1963
Rok 1963 (CXXXIII) był rokiem przełomowym w historii współczesnej. Wydarzenia tego okresu wywarły trwały wpływ na politykę międzynarodową, kulturę, naukę oraz sport. Poniżej znajduje się przegląd najważniejszych wydarzeń, podzielony na kategorie tematyczne.
Spis treści
Polityka i stosunki międzynarodowe
- Stany Zjednoczone – 22 listopada John F. Kennedy został zamordowany w Dallas w stanie Teksas. Jego następcą został Lyndon B. Johnson.
- Wielka Brytania – premierem został Harold Wilson, który prowadził politykę modernizacji gospodarczej i społecznej.
- Somalia – uzyskała niepodległość od Włoch 1 lipca, a 26 lipca ogłoszono powstanie Federacji Somalii.
- Polska – w ramach polityki Polska Rzeczpospolita Ludowa wprowadzono reformy rolnicze; w marcu odbyły się wybory do Sejmu, w których zwyciężyła Polska Partia Robotnicza.
- Afryka – w październiku Niger uzyskał niepodległość od Francji, a w grudniu Nigeria stała się niepodległym państwem.
- W Zatoki Kińskiej doszło do eskalacji napięć pomiędzy Chińską Republiką Ludową a Tajwanem, co doprowadziło do groźby konfliktu zbrojnego.
Kultura i sztuka
- Premiera filmu Cleopatra w reżyserii Josepha Mankiewicza, w którym wystąpili Elizabeth Taylor i Richard Burton.
- W muzyce: The Beatles wydali album “Please Please Me” (1963), a na scenie pojawił się nowy gatunek – pop‑rock.
- W literaturze: Günter Grass opublikował powieść „Klinika”, a w Polsce ukazała się powieść Sławomira Mrożka „Wesele”.
- W teatrze: otwarto w Warszawie Teatr Narodowy po renowacji, a w Nowym Jorku zadebiutował musical “A Funny Thing …” autorstwa Stephen Sondheima.
- W sztuce wizualnej: w Paryżu odbyła się wystawa pop‑artu prezentująca prace Andy'ego Warhola.
Nauka i technologia
- 28 czerwca Krzysztof KanigowskiMaria Skłodowska przeprowadzili pierwsze próby sztucznego syntezy polimeru w Politechnice Warszawskiej.
- W USA NASA wystrzeliła planowaną misję Gemini – pierwsza załogowa misja Gemini 2 odbyła się 23 sierpnia.
- W Związku Sowieckim wprowadzono pierwszą wersję komputera M-1, używanego w przemyśle lotniczym.
- Odkryto nowe elementy chemiczne: Mendelevium (Md, 101) zostało otrzymane w Berkeley pod kierunkiem Glenna T. Seaborga.
- W dziedzinie medycyny wprowadzono pierwsze skuteczne szczepionki przeciwko wirusowi poliomyelitis – program masowej immunizacji rozpoczął się w wielu krajach rozwijających się.
Sport
- W Mistrzostwach Świata w lekkoatletyce w Rzymie Polak Włodzimierz Kozak
- W piłce nożnej: 21 maja w Meczu finałowym Pucharu Europy pokonał Manchester United klub Real Madryt (zwycięstwo 3:2).
- W Igrzyskach Olimpijskich w Tokio (celebracja w 1964) wstępne kwalifikacje odbyły się w 1963 – rekordy w podnoszeniu ciężarów i pływaniu zostały pobite.
- W Tour de France zwyciężył Jacques Anquetil, odnosząc swój trzeci triumf w tej prestiżowej wyścigu kolarskim.
Urodziny i zgony
Urodzili się
- 28 stycznia – George R. R. Martin, amerykański pisarz fantasy (w Bayonne w Stanach Zjednoczonych).
- 10 marca – Toni Morrison, amerykańska pisarka, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (w Lorain, Ohio).
- 4 lipca – Wang Yi, chiński dyplomata, minister spraw zagranicznych Chińskiej Republiki Ludowej.
- 23 listopada – Kendrick Lamar, amerykański raper i producent muzyczny (w Compton).
Zmarli
- 22 listopada – John F. Kennedy, 35. prezydent Stanów Zjednoczonych (zginął w Dallas, Teksas).
- 3 grudnia – Pablo Neruda, chilijski poeta i laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.
- 7 lutego – Winston Churchill, brytyjski premier i laureat Pokojowej Nagrody Nobla (zmarł w Londynie).
- 30 kwietnia – Mao Zedong, przywódca Chińskiej Republiki Ludowej (zmarł w Pekinie).
Dziedzictwo 1963 roku
Rok 1963 zapisał się w historii jako czas intensywnych przemian politycznych, kulturowych i technologicznych. Zamach na Kennedy'ego przyczynił się do zmian w polityce zagranicznej USA, a jednocześnie wzmocnił ruch praw obywatelskich pod przywództwem Martynego Luthera Kinga. W kulturze rok ten wprowadził nowe brzmienia i style, które zdominowały dekady późniejsze. W dziedzinie nauki przełomowe odkrycia i projekty kosmiczne przygotowały scenę dla wyścigu kosmicznego w kolejnych latach.
Pełen szczegółów można znaleźć w powiązanych artykułach: John F. Kennedy, Zamach na Kennedy'ego, The Beatles, Republika Demokratyczna Niemiec, Afryka Wschodnia, Ruch praw obywatelskich, Technologia w latach 60..