Mao Zedong

Mao Zedong (毛澤東, 26 grudnia 1893 – 9 września 1976) – chiński przywódca polityczny, teoretyk marksistowski, rewolucjonista oraz twórca Chińskiej Republiki Ludowej. Był współzałożycielem Komunistycznej Partii Chin (KPCh) i przez ponad dwie dekady sprawował władzę jako przewodniczący tego ugrupowania oraz jako przywódca państwa.

Wczesne lata i wykształcenie

Mao urodził się w Shaoshan (prowincja Hunan) w rodzinie rolniczej. W latach 1910–1911 uczęszczał do szkół średnich w Changsha, a w 1918 roku ukończył studia w Pekinie na wydziale literatury klasycznej.

Formaowanie ideologii i działalność rewolucyjna

Już w latach 1921–1927 Mao zaangażował się w działalność rewolucyjną, początkowo w ramach Kuomintangu. Po rozłamie między kuomintangiem a KPCh, który rozpoczął się w 1927 roku, Mao odegrał kluczową rolę w organizacji Czerwonej Armii i w prowadzeniu długotrwałej wojny partyzanckiej.

Droga do władzy

1934–1935 – Długa Marszruta – strategiczne wycofanie się Czerwonej Armii z prowincji Jiangxi do północno-zachodnich Chin, które umocniło pozycję Mao jako lidera.
1949 – Proklamacja Chińskiej Republiki Ludowej – po zwycięstwie w wojnie domowej Mao ogłosił Chińską Republikę Ludową w Pekinie 1 października 1949 roku.

Rządy i polityka

Po przejęciu władzy Mao wprowadził szereg programów mających przekształcić społeczeństwo chińskie:

Wielki Skok Naprzód (1958–1962) – próba szybkiej industrializacji i kolektywizacji rolnictwa, której niepowodzenie doprowadziło do masowego głodu i śmierci milionów ludzi.
Wielka Rewolucja Kulturalna (1966–1976) – kampania mająca „oczyścić” partię z „burżuazyjnych” elementów, w wyniku której doszło do prześladowań intelektualistów, zniszczenia dziedzictwa kulturowego i destabilizacji kraju.

Ideologia

Mao rozwinął własną odmianę marksizmu‑leninizmu, określaną jako maoizm. Główne elementy tej doktryny to:

Znaczenie rewolucji chłopskiej jako motoru przemian społecznych.
Ciągłe „ciągłe rewolucje” – przekonanie, że rewolucja musi trwać, aby zapobiec powstaniu nowej elity partyjnej.
Koncentracja władzy w rękach partii i przywódcy, co określane jest jako dyskurs „jednej linii”.

Śmierć i dziedzictwo

Mao zmarł 9 września 1976 roku w Pekinie, po długiej chorobie. Po jego śmierci władza w Chinach przeszła w ręce Deng Xiaopinga, który rozpoczął reformy gospodarcze i odejście od wielu ideologicznych założeń maoizmu.

Ocena postaci Mao Zedonga jest bardzo zróżnicowana:

W Chinach jest on uważany za twórcę nowoczesnego państwa chińskiego i symbol walki przeciwko imperializmowi.
W środowisku międzynarodowym i wśród historyków często krytykuje się go za autorytarny styl rządzenia, masowe represje, głód i chaos kulturowy.

Bibliografia

Do najważniejszych dzieł napisanych przez Mao należą:

Mały czerwony książeczka – zbiór myśli i maksymy.
Traktat o rewolucji chińskiej (1937).
Teoria walki partyjnej (1938).

Powiązane artykuły

Chińska Republika Ludowa | Komunistyczna Partia Chin | Wielka Rewolucja Kulturalna | Wielki Skok Naprzód | Deng Xiaoping