Amazonas
Amazonas – największy brazylijski stan oraz rozległy region geograficzny położony w dorzeczu Amazonki. Nazwa pochodzi od rzeki Amazonki, której brzegami rozciąga się gęsta dżungla amazońska (tzw. Amazonia). Państwo, przyrodnicze i kulturowe znaczenie tego obszaru czynią go jednym z najważniejszych tematów w naukach przyrodniczych, historii oraz geografii.
Geografia
Stan Amazonas zajmuje powierzchnię 1 559 161 km², co czyni go największym jednostkowym podziałem administracyjnym Brazylii i jednym z największych stanów na świecie. Graniczy z Peru, Kolumbią, Wenezuelą, Gujaną, Surinamem oraz brazylijskimi stanami Rondônia, Acre, Mato Grosso i Pará. Największym miastem i stolicą jest Manaus, położone na ujściu rzeki Rio Negro do Amazonki.
Historia
Obszar dzisiejszego Amazonas był zamieszkiwany od tysięcy lat przez liczne ludy tubylcze, w tym Tupi, Yanomami i Caiapó. Pierwsze europejskie wyprawy, w tym podróże Francisco de Orellany w 1541 roku, docierały do dorzecza rzeki Amazonki. W XIX wieku region stał się przedmiotem intensywnych badań przyrodniczych, zwłaszcza po ekspedycjach Alfreda Westa i Henry'ego Watsona. W 1850 roku utworzono prowincję Amazonas, a po proklamacji Republiki Brazylii w 1889 roku stał się państwową jednostką administracyjną.
Ekosystem i bioróżnorodność
Amazonas jest sercem Amazonii, największego na świecie obszaru tropikalnych lasów deszczowych. Obszar ten charakteryzuje się:
- ponad 8 milionami gatunków roślin, w tym liczne przedstawiciele rodziny Fabaceae oraz Orchidaceae;
- bogatą fauną – ponad 2 300 gatunków ptaków, 2 200 gatunków ryb, 430 gatunków ssaków i setki gatunków gadów oraz płazów;
- duże mokradła, wyspy i wybrzeża rzeczne, które pełnią kluczową rolę w regulacji globalnego cyklu węglowego.
Gospodarka
Gospodarka stanu Amazonas opiera się głównie na:
- eksporcie surowców naturalnych – drewna (głównie cedr i mahogany), minerałów (miedź, złoto) oraz ropy naftowej;
- rolnictwie – uprawa manioku, ryżu oraz roślin leczniczych;
- turystyce przyrodniczej – ekoturystyka w rezerwatach przyrody, takich jak Parque Nacional do Arquipélago dos Anil oraz w mieście Manaus.
Ochrona środowiska
Region Amazonas jest przedmiotem intensywnych działań ochronnych ze względu na szybkie tempo wylesiania i eksploatacji zasobów. Najważniejsze inicjatywy to:
- tworzenie i zarządzanie rezerwatami przyrody – Parque Nacional do Rio Aripuanã, Reservas Extrativistas;
- programy Czerwonej Karty i Programu Azylowego chroniące ludności tubylcze;
- współpraca międzynarodowa w ramach Porozumienia Paryskiego oraz programów ONZ, np. UNEP.
W kulturze i nauce
Amazonas inspiruje artystów, pisarzy i naukowców. W polskiej literaturze temat ten pojawia się m.in. w dziełach Józefa Koźmiana oraz w reportażach podróżniczych Kazimierza Kasprzaka. Działalność badawcza w regionie przyczyniła się m.in. do odkrycia licznych leków pochodzących z roślin amazonki, takich jak kurkumina i koniak (składniki aktywne).