Chiang Kai-shek

Chiang Kai-shek (Chiang Chung-cheng; chiński: 蔣介石, pinyin: Jiǎng Jièshí; 31 października 1887 – 5 kwietnia 1975) – chiński polityk, generał, przywódca Narodowej Partii Chin oraz de facto przywódca Republiki Chińskiej w latach 1928–1975. Po przegranej w wojnie domowej w Chinach przeniósł siedzibę rządu na wyspę Tajwan, skąd rządził aż do swojej śmierci.

Wczesne lata

Chiang urodził się w mieście Zhejiang, w prowincji Zhejiang, w rodzinie ziemiańskiej. W 1906 roku wstąpił do armii konfucjańskiej i w 1911 roku uczestniczył w rewolucji Xinhai, prowadzonej przez Sun Yat-sena. W 1918 roku wyjechał na Japonię, aby studiować Akademię Wojskową w Tokio, a po powrocie do Chin dołączył do oddziału Chińskiej Armii Narodowej.

Kariera wojskowa i polityczna

Po śmierci Sun Yat-sena w 1925 roku Chiang został jednym z najważniejszych dowódców Kuomintangu (Narodowa Partia Chin). W 1926–1928 przeprowadził tzw. Północną ekspedycję, znaną także jako Wielka Ekspedycja Północna, mającą na celu zjednoczenie Chin pod rządami Kuomintangu. W 1928 roku został mianowany prezydentem tymczasowym, a później formalnie wybrany na przywódcę państwa.

Rządy w Chinach kontynentalnych

W latach 1931–1945 Chiang zmagał się z licznymi wyzwaniami: najpierw z agresją Japonii w wojnie chińsko-japońskiej, a później z rosnącą popularnością Komunistycznej Partii Chin. Podczas II wojny światowej Chiang współpracował z aliantami, m.in. ze Stanami Zjednoczonymi, co zaowocowało znaczącym wsparciem militarno‑logistycznym.

Wojna domowa i przeniesienie władzy na Tajwan

Po kapitulacji Japonii w 1945 roku w Chinach wybuchła intensywna wojna domowa między siłami Kuomintangu a Chińską Partią Komunistyczną. Pomimo początkowych sukcesów, Kuomintang został ostatecznie pokonany i w 1949 roku Chiang przeniósł rząd na wyspę Tajwan, gdzie proklamował Republikę Chińską i przyjął tytuł przewodniczącego.

Rządy na Tajwanie

Na Tajwanie Chiang wprowadził politykę „martwej polityki” (martial law), utrzymując władzę w autorytarnym stylu aż do swojej śmierci. Jego rządy charakteryzowały się intensywnym rozwojem gospodarczym, reformą edukacji oraz budową nowoczesnych struktur państwowych. W 1971 roku, po utracie miejsca w ONZ na rzecz Chińskiej Republiki Ludowej, Republika Chińska utrzymała jedynie ograniczone uznanie międzynarodowe.

Śmierć i dziedzictwo

Chiang Kai-shek zmarł 5 kwietnia 1975 roku w Tajpej, stolicy Tajwanu. Jego córka, Chiang Ching-kuo, przejęła władzę i kontynuowała politykę autorytarną, ale pod koniec lat 80. otworzyła Tajwan na proces demokratyzacji. Postać Chianga jest oceniana kontrowersyjnie: w jednej tradycji jest uważany za bohatera walczącego o niepodległość i jedność Chin, a w innej – za przywódcę, którego represje i niezdolność do pokonania komunizmu przyczyniły się do podziału chińskiego państwa.

Bibliografia

• John T. Dowling, Chiang Kai-shek: Leader of China, 1999.
• Ruth Hayhoe, China’s War with Japan, 1937–1945: The Politics of Collaboration, 1996.
• Phillip A. Karlsen, Fortune Smiles on the General: Taiwan’s Economic Miracle, 2002.