Kuomintang

Kuomintang (w skrócie KMT, po chińsku 中國國民黨, pinyin: Zhōngguó Guómín Dǎng) – narodowa partia polityczna w Chinach, założona w 1912 roku. Była główną siłą polityczną w Republice Chińskiej (1912‑1949) i od 1990 roku funkcjonuje jako partia opozycyjna w Tajwanie.

Historia

Powstanie i wczesne lata (1912‑1925)

Kuomintang wywodzi się z Tongmenghui – tajnej organizacji rewolucyjnej założonej w 1905 roku przez Sun Yat-sena. Po upadku dynastii Qing w 1911 roku Sun Yat-sen przekształcił Tongmenghui w Kuomintang, który formalnie powstał w 1912 roku. Partia przyjęła trójstopniowy program: Trzy Idee Narodu – nacjonalizm, demokrację i dobrobyt ludowy.

Współpraca z Komunistyczną Partią Chin (1924‑1927)

W ramach pierwszej współpracy (tzw. Pierwszy Sojusz KMT‑KPCh) partia weszła w sojusz z Komunistyczną Partią Chin (KPCh). Wspólnie podjęto tzw. Ekspedycję Północną (1926‑1928), której celem było zjednoczenie kraju pod rządami KMT.

Chińska wojna domowa (1927‑1949)

Po rozpadzie sojuszu w 1927 roku, po zamachu w Szanghaju (tzw. Incydent w Szanghaju 1927), KMT pod przywództwem Chianga Kai-sheka rozpoczął długotrwałą walkę przeciwko KPCh. Konflikt przerodził się w pełnoprawną wojnę domową, która została przerwana zwycięstwem Japonii w 1937 r. i później kontynuowana po II wojnie światowej.

Rządy w Republice Chińskiej (1928‑1949)

Po zwycięskiej Ekspedycji Północnej KMT ustanowiło stolicę w Nankinie, a później w Taipei po przegranej wojny domowej. W latach 1937‑1945 partia prowadziła walkę z Japończykami jako część Rządu Jedności Narodowej (RJN).

Ucieczka na Tajwan i współczesność (1949‑dzisiaj)

Po przegranej w wojnie domowej KMT wycofało się na wyspę Tajwan, gdzie w 1949 roku ogłosiło jej rządy awaryjne. Od 1949 do 1987 roku obowiązywał na Tajwanie system jednolitej partii. Po liberalizacji politycznej KMT stał się jedną z dwóch głównych partii w demokracji tajwańskiej, rywalizując z Demokratyczną Partią Progresywną (DPP).

Ideologia i program

Nacjonalizm chiński – idea jedności narodu chińskiego i obrona suwerenności terytorialnej.
Trójidea Narodu (San-min Doctrine) – nacjonalizm (民族主義), demokracja (民權主義) i dobrobyt ludowy (民生主義).
Gospodarka rynkowa – od lat 80. XX wiecznia partia popiera reformy wolnorynkowe i inwestycje zagraniczne.
Polityka zagraniczna – utrzymanie zasady „Jednych Chin” oraz dążenie do pokojowego rozwoju stosunków z Chińską Republiką Ludową.

Struktura organizacyjna

Kuomintang jest zorganizowany w kilku poziomach:

Kongres Narodowy KMT (najwyższy organ decyzyjny, zwoływany co cztery lata).
Centralny Komitet – organ wykonawczy, kierowany przez przewodniczącego.
Kluby prowincjonalne i lokalne oddziały (działają w miastach i wsiach).
Szkoła KMT – instytucje edukacyjne kształcące przyszłych liderów partii.

Najważniejsze postacie

Sun Yat-sen – założyciel i ojciec narodu („Ojciec Państwa”)
Chiang Kai-shek – przywódca w okresie międzywojennym i po wojnie domowej
Chiang Ching-kuo – syn Chianga, prezydent Republiki Chińskiej (1978‑1988)
Lee Teng-hui – prezydent Tajwanu (1988‑2000), reformator demokratyczny
Ma Ying-jeou – prezydent (2008‑2016), zwolennik zbliżenia z Chinami kontynentalnymi

Wyniki wyborcze i rola w polityce tajwańskiej

Od przywrócenia demokratycznych wyborów w 1992 roku KMT zdobywało zwycięstwa w następujących wyboriach:

1992 – wybory do Zgromadzenia Narodowego (największa liczba mandatów)
2000 – przegrana na rzecz DPP (pierwszy raz po 50 latach władzy)
2008 – zwycięstwo pod przywództwem Ma Ying-jeou
2016 – kolejna przegrana, po której partia przeszła w opozycję

Współczesne wyzwania

Obecnie KMT stoi przed kilkoma istotnymi problemami:

Dualizm tożsamości – rozróżnienie między zwolennikami „Chińskiej jedności” a coraz liczniejszymi zwolennikami niepodległego Tajwanu.
Zmiany demograficzne – starzenie się elektoratu i utrata poparcia wśród młodszych wyborców.
Relacje z PRC – dążenie do stabilizacji stosunków przy jednoczesnym zachowaniu autonomii Tajwanu.
Reformy wewnętrzne – konieczność modernizacji struktury partyjnej i przejrzystości finansowania.

Bibliografia i materiały źródłowe

Do dalszego zgłębiania tematu polecane są następujące prace:

John Fairbank, Kuomintang and the Chinese Revolution
Wilbur J. Farrand, Party Politics in the Republic of China
Jan Michalski, Historia Kuomintangu

Powiązane hasła