encyklopedia.run.place

Dysk

Dysk – pojęcie wieloznaczne, obejmujące zarówno pojęcia geometryczne, biologiczne, jak i techniczne. Najczęściej używane znaczenia odnoszą się do:

Etymologia

Słowo dysk wywodzi się z greckiego diskos, oznaczającego okrągłe naczynie lub tarczę. W językach słowiańskich przyjęło formę dysk i od XIX wieku zaczęło być używane w terminologii naukowej.

Dysk w matematyce

W geometrii dyskiem nazywa się zbiór punktów w płaszczyźnie, których odległość od ustalonego punktu (środka) nie przekracza określonej wartości (promienia). Formalnie:

D(r, c) = { P ∈ ℝ² | |PC| ≤ r }

Jeżeli odległość jest równa promieniowi, mówimy o kole.

Dysk w informatyce

W świecie komputerów dysk jest nośnikiem danych, który może mieć różne technologie i przeznaczenie.

Dysk twardy (HDD)

Tradycyjny dysk magnetyczny składa się z wirujących talerzy pokrytych warstwą magnetyczną. Dane zapisywane i odczytywane są przez głowice poruszające się nad powierzchnią talerzy. Najważniejsze parametry to pojemność (np. 1 TB), prędkość obrotowa talerzy (7200 obr./min) oraz interfejs (SATA, NVMe).

Dysk SSD (Solid‑State Drive)

W odróżnieniu od HDD, dysk SSD nie posiada ruchomych części. Dane przechowywane są w pamięci flash NAND, co zapewnia znacznie wyższe prędkości odczytu/zapisu oraz większą odporność na wstrząsy.

Dyski optyczne

Do grupy nośników optycznych zaliczamy:

  • CD – nośnik o pojemności do 700 MB, używany głównie do dystrybucji muzyki i oprogramowania.
  • DVD – pojemność do 8,5 GB (w wersji dwuwarstwowej), popularny w dystrybucji filmów oraz jako nośnik instalacyjny.
  • Blu‑Ray – pojemność do 50 GB (dwuwarstwowo), wykorzystywany przy wysokiej rozdzielczości wideo.

Dyski optyczne zapisują informacje w postaci mikroskopijnych wgłębień (pits) i wypukłości (lands), które są odczytywane za pomocą wiązki laserowej.

Dysk elastyczny (dyskietka)

Historyczny nośnik magnetyczny o niewielkiej pojemności (od 360 KB do 2,88 MB). Był powszechnie używany w latach 80. i 90. XX wieku do wymiany danych pomiędzy komputerami.

Dysk w anatomii

W anatomii termin krążek międzykręgowy (ang. intervertebral disc) określa elastyczny element pomiędzy kręgami kręgosłupa. Składa się z centralnego jela galaretowatego (nucleus pulposus) oraz otaczającego pierścienia włóknistego (annulus fibrosus). Pełni funkcję amortyzatora oraz umożliwia ruchomość kręgów.

Dysk w kulturze i rozrywce

W kontekście muzycznym i filmowym dysk odnosi się do nośników dźwięku i obrazu:

  • Płyta gramofonowa – najstarszy format analogowy, w którym dźwięk zapisywany jest w rowkach spiralnych.
  • Audio CD – cyfrowy nośnik audio wprowadzony w 1982 r., umożliwiający odtwarzanie zgodnie ze standardem Red Book.
  • VHS i Betamax – magnetowidowe dyski wideo w formie kaset.

Historia

Najstarsze odniesienia do dysków pojawiają się w starożytnej Grecji, gdzie używano ich jako tarcz sportowych. W XIX wieczu dyski zaczęły być wykorzystywane w przemyśle (np. dyski hamulcowe). Przełom w technologii danych nastąpił w latach 50. XX wiecza wraz z wynalezieniem pierwszych dysków magnetycznych (IBM 305 RAMAC, 1956). W kolejnych dekadach rozwinięto dyski optyczne, a na przełomie XX/XXI wiecza pojawiły się dyski półprzewodnikowe (SSD).

Zastosowania

Dyski znajdują zastosowanie w wielu dziedzinach:

Powiązane pojęcia

Więcej informacji można znaleźć w następujących artykułach: