CD (compact disc)
CD (z ang. compact disc) – cyfrowy nośnik optyczny służący do przechowywania i odtwarzania danych, najczęściej dźwiękowych. Został opracowany w latach 1979–1982 przez konsorcjum firm Philips i Sony. Od swojego debiutu w 1985 roku stał się powszechnym medium muzycznym, a później służył także do dystrybucji oprogramowania, gier i innych danych.
Historia
Podstawy technologii dysków optycznych sięgają badań prowadzonych w latach 1960–1970 nad laserowymi systemami odczytu. W 1979 Philips i Sony ogłosiły wspólne prace nad standaryzowanym nośnikiem. Pierwszy komercyjny CD‑Audio został wypuszczony w 1982, a w 1985 rynek muzyczny zdominował pierwszymi albumami wydanymi na płytach CD, m.in. Bob Dylan – Blood on the Road i ABBA – Gold.
Budowa i zasada działania
Standardowy CD ma średnicę 12 cm i grubość 1,2 mm. Składa się z następujących warstw:
- podstawowa warstwa polimerowa (poliwęglan),
- warstwa odbijająca (z aluminium lub złota),
- warstwa ochronna (z żywicy),
- warstwa znakująca – spiralny wytłok z rowkami i podbiciami, które są odczytywane przez laser.
Podczas odczytu laser o długości fali 780 nm (czerwony) oświetla ścieżkę. Różnice w głębokości i wysokości rowków powodują zmianę fazy odbitego światła, co jest przetwarzane na sygnał cyfrowy (binary code) w formacie PCM.
Formaty i pojemność
Standardowy CD‑Audio może pomieścić do 80 minut muzyki, co odpowiada pojemności 700 MB danych w trybie cyfrowym. Istnieją także odmiany:
- CD‑ROM – przeznaczony wyłącznie do odczytu danych komputerowych,
- CD‑R – jednorazowo zapisywalny,
- CD‑RW – wielokrotnie zapisywalny,
- VCD – format wideo o jakości PAL/NTSC.
Zastosowanie
Poza muzyką, CD stał się podstawowym medium dystrybucyjnym oprogramowania w latach 1990‑2000. Wiele gier wideo, systemów operacyjnych i pakietów biurowych było dostępnych właśnie na CD‑ROM. W dziedzinie archiwistyki używano CD‑DA oraz CD‑i do przechowywania multimedialnych prezentacji.
Odczyt i zapis
Do odtwarzania płyt używa się odtwarzaczy CD, które mogą mieć formę stacjonarnej wieży, przenośnego odtwarzacza czy napędu w komputerze. Zapisywanie odbywa się w napędach CD‑R/CD‑RW przy użyciu lasera o wyższej mocy, który „topi” warstwę aluminiową w miejscu zapisu.
Znaczenie kulturowe
CD przyczynił się do rewolucji w przemyśle muzycznym – umożliwił cyfrową jakość dźwięku, łatwiejszą dystrybucję i zwiększoną pojemność albumów (np. albumy The Beatles w wersji Anthology). W kulturze popularnej CD stał się symbolem nowoczesności lat 1990‑2000.
Porównanie z innymi nośnikami
| Medium | Pojemność | Tryb dostępu | Trwałość |
|---|---|---|---|
| CD‑Audio / CD‑ROM | ≈ 700 MB | Odczyt sekwencyjny | ~ 30‑50 lat (przy odpowiedniej konserwacji) |
| DVD | 4,7 GB (jedna warstwa) | Odczyt sekwencyjny | ~ 20‑30 lat |
| Blu‑ray | 25 GB (jedna warstwa) | Odczyt sekwencyjny | ~ 15‑25 lat |
| USB‑flash | 8 GB‑1 TB | Losowy dostęp | ~ 10‑15 lat (zależny od cykli zapisu) |
Przyszłość i schyłek
Od połowy 2000 roku popularność CD systematycznie spadała na rzecz nośników cyfrowych (MP3, serwisy streamingowe) oraz pamięci masowej SSD. Mimo to wciąż jest używany w niektórych segmentach, np. w archiwizacji danych, jako nośnik w systemach samochodowych (radia CD) oraz w niektórych kolekcjach muzycznych o wysokiej jakości (remastery SACD vs CD).