Franciszek II (Franz II) (1768 – 1835)

Franciszek II, w języku niemieckim znany jako Franz II, był ostatnim cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego oraz pierwszym cesarzem Austro-Węgier pod imieniem Franciszek I. Jego panowanie (1792‑1806 jako cesarza Rzymskiego oraz 1804‑1835 jako cesarz Austrii) przypadło na okres intensywnych przemian politycznych, wojen napoleońskich i rekonfiguracji granic Europy Środkowej.

Życiorys

Wczesne lata

Urodził się 1768 w Wiedniu jako drugie dziecko cesarza Marii Teresy i jej męża, Francisza I. Wychowanie odbywało się w duchu oświeceniowej edukacji dworskiej, z naciskiem na języki, historię i sztukę wojskową.

Wstąpienie na tron

Po śmierci ojca w 1765 r. Franciszek został pierwszym w kolejności tronem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Oficjalne przyjęcie tytułu cesarskiego nastąpiło 14 lipca 1792 roku, po koronacji w Akwizgranie. Jego panowanie przypadło na burzliwy okres rewolucji francuskiej oraz początkowych wojen napoleońskich.

Reformy i wojny napoleońskie

W 1797 r. podjął się reformy administracyjnej i militarnej, starając się wzmocnić państwo w obliczu rosnącego zagrożenia ze strony Francji. W 1804 r. po rozpadzie Świętego Cesarstwa Rzymskiego ogłosił się cesarzem Austrii pod nazwą Franciszek I. W 1805 r. podjął współpracę z Napoleonem Bonapartem w ramach tzw. III Koalicji, co zakończyło się klęską pod Austerliztem.

Rozbicie Świętego Cesarstwa i powstanie monarchii austriackiej

Dokonany w 1806 r. formalny rozpad Świętego Cesarstwa Rzymskiego oznaczał koniec tysiącletniej tradycji. Franciszek II abdykował z tego tytułu, jednocześnie konsolidując władzę w nowo utworzonym państwie austriackim. W 1815 r., po klęsce Napoleona, odnowiono granice Austrii na Kongresie w Wiedniu, a cesarz stał się jednym z głównych architektów systemu Systemu Wiedeńskiego.

Śmierć i dziedzictwo

Franciszek II zmarł 1835 w Wiedniu, a tron objął jego syn, Fryderyk I. Jego panowanie jest oceniane jako przełomowe – po jednej stronie – jako koniec starego porządku chrześcijańskiego w Europie, a po drugiej – jako początek nowoczesnego państwa austriackiego, które przetrwało do końca I wojny światowej.

Rodzina i potomkowie

Franciszek II był mężem Ludwiki Marii Hiszpańskiej. Małżeństwo przyniosło mu sześciu synów i trzy córki, z czego najważniejsi potomkowie to:

• Fryderyk I – następca tronu austriackiego.
• Maksymilian I – król Bawarii.
• Leonard II – cesarz Austrii w latach 1792‑1806.

Patronat i kultura

Pod rządami Franciszka II rozkwitała sztuka klasycystyczna i neoklasycyzm. Cenzorował i wspierał twórczość takich artystów jak Ludwig van Beethoven, który dedykował mu swoją III Symfonię. Ponadto, cesarz był inicjatorem licznych reform edukacyjnych, w tym powstania Uniwersytetu Wiedeńskiego.

Źródła

1. J. Marek, Historia Austrii, Warszawa 2001.
2. H. K. Ziegler, Ostatni cesarz: Franz II i koniec Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Berlin 1998.
3. Encyklopedia Wiedza i Życie, tom 4, 2005.