Izrael
Izrael – państwo położone w południowo‑zachodniej Azji, w regionie Bliskiego Wschodu. Graniczy z Libanem na północy, Syria i Jordanią na wschodzie oraz z Strefą Gazy i Egiptem na południu. Stolicą kraju jest Jerozolima, a największym miastem – Tel Awiw. Izrael jest jedynym państwem na świecie, w którym żydowska religia jest religią państwową.
Geografia
Kraj zajmuje powierzchnię około 22 145 km². Składa się z kilku głównych regionów geograficznych:
- Wybrzeże Śródziemnomorskie – wąskie pasmo nizin z licznymi plażami, od Hajfy po Eilat.
- Doliny Jordan – wschodnia część kraju, wzdłuż rzeki Jordan, z pustynią Negev.
- Półwysep Synaj – część terytorium Izraela od 1967 do 1982 roku, po czym został zwrócony Egipcie.
- Wzgórza Górskie – wschodnia część kraju, w tym Góry Galilejskie i Góry Jerozolimskie.
Historia
Historia regionu sięga starożytności, ale nowoczesne państwo Izrael zostało proklamowane 22 listopada 1948 roku, po zakończeniu brytyjskiego mandatu nad Palestyną i decyzji ONZ o podziale terytorium na państwo żydowskie i arabskie.
Kluczowe wydarzenia:
- Deklaracja Balfoura (1917) – brytyjskie poparcie dla utworzenia żydowskiego domu narodowego w Palestynie.
- II wojna światowa i Holokaust (1945) – przyspieszyły migracje Żydów do regionu.
- Wojna o niepodległość (1948‑1949) – konflikt z państwami arabskimi, zakończony rozejmem i ustaleniem granic (tzw. linia Zielonego).
- Wojna sześciodniowa (1967) – Izrael zdobył Zachodni Brzeg, Strefę Gazy, Wzgórza Golan i Półwysep Synaj.
- Porozumienia Camp David (1978) – pokojowy traktat z Egiptem, po którym Półwysep Synaj został zwrócony.
- Porozumienia Oslo (1993) – pierwsze bezpośrednie negocjacje między Izraelem a Palestyną.
Polityka
Izrael jest republiką parlamentarną. Najwyższym organem władzy ustawodawczej jest Kneset – jednopokojowa izba licząca 120 członków, wybieranych w wyborach proporcjonalnych na czteroletnią kadencję.
Władzę wykonawczą sprawuje premier, powoływany przez prezydenta, który pełni głównie funkcję reprezentacyjną i ceremonialną.
Gospodarka
Izrael posiada jedną z najbardziej rozwiniętych gospodarek w regionie, opartą na:
- Technologiach informacyjnych i high‑tech – znany jako „Start‑up Nation”.
- Rolnictwie, zwłaszcza uprawie cytrusów i nowoczesnych metodach nawadniania.
- Przemyśle obronnym i lotniczym – produkcji systemów rakietowych i samolotów.
- Turystyce, w szczególności pielgrzymkach religijnych do Jerozolimy, Nazaretu i Morza Martwego.
PKB per capita wynosi ponad 2023 roku około 45 000 USD, a stopa bezrobocia utrzymuje się na poziomie ok. 4 %.
Kultura
Kultura izraelska jest mozaiką wpływów: żydowskich, arabskich, europejskich i afrykańskich. Wyróżnia się:
- Literaturą – laureaci Nobla w dziedzinie literatury, tacy jak Shmuel Achimov.
- Muzyką – tradycyjne hymsy żydowskie, pop i rock, a także współczesne brzmienia hip‑hopu.
- Sztuką – licznych muzeów, w tym Muzeum Izraela w Jerozolimie.
- Kinematografią – izraelskie produkcje są regularnie prezentowane na międzynarodowych festiwalach filmowych.
Demografia
Według spisu ludności 2022 roku w Izraelu mieszka ponad 9,7 miliona osób. Populacja składa się z:
- Żydów (ok. 74 %) – różnorodni pod względem pochodzenia: aszkenazyjscy, sefardyjscy, etiopscy, mizrahi.
- Arabów (ok. 21 %) – głównie muzułmanie, ale także chrześcijanie i druzowie.
- Innych grup mniejszościowych – Curyjczycy, bahaisci i migranci z różnych krajów.
Językiem urzędowym jest hebrajski, a powszechnie używany jest także arabski oraz język angielski.
Religia
Izrael jest jedynym państwem na świecie, w którym judaizm jest religią państwową. Kraj jest miejscem świętym dla trzech wielkich religii monoteistycznych:
- Judaizmu – m.in. Ściana Płaczu w Jerozolimie.
- Chrześcijaństwa – bazylika Grobu Świętego, Droga Iskarii.
- Islamu – Kopuła Skalna, Al‑Akša.
Stosunki międzynarodowe
Izrael jest członkiem wielu organizacji międzynarodowych, m.in. ONZ, G7 (partner obserwator) i Unii Europejskiej (partner strategiczny). Relacje z sąsiadami arabskimi są skomplikowane i obejmują zarówno konflikty (np. z Palestyną), jak i porozumienia pokojowe (Porozumienia Abrahamowe 2020 z Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi i Bahrajnem).
Podstawowe dane
| Stolica | Jerozolima |
|---|---|
| Największe miasto | Tel Awiw |
| Język urzędowy | hebrajski |
| Ludność | ≈ 9,7 mln (2022) |
| Powierzchnia | 22 145 km² |
| Ustrój | Republika parlamentarna |
| Prezydent | Isaac Herzog (od 2021 roku) |
| Premier | Naftali Bennett (od 2022 roku) |
Źródła
Informacje pochodzą z danych publikowanych przez Izraelski Biuro Statystyczne, ONZ, oraz archiwa historyczne.