Józef Bonaparte

Józef Bonaparte (włos. Giuseppe Bonaparte; 7 czerwca 1768 w Ajaccio na Korsyce – 28 lipca 1844 w Paryżu) – francuski polityk, arystokrata i wojskowy, brat Napoleona Bonaparte. Był królem Neapolu (1806‑1808) oraz królem Hiszpanii (1808‑1813), a po upadku władzy napoleońskiej pełnił funkcję ambasadora oraz pretendenta do królewskiego tronu w różnych państwach europejskich.

Życiorys

Wczesne lata

Józef urodził się w rodzinie Bonaparte jako najmłodszy z ośmiorga rodzeństwa. Jego ojcem był Carlo Maria Bonaparte, prawnik i arystokrata, a matką Letizia Romolino. W 1768 roku rodzina przeprowadziła się do Ajaccio, gdzie Józef spędził dzieciństwo i rozpoczął edukację w Lycée Maritain.

Kariera wojskowa i polityczna

Po rewolucji francuskiej Józef wstąpił do armii Francji. W 1795 roku został awansowany na pułkownika i brał udział w kampaniach włoskich pod dowództwem Napoleona. W 1799 roku, po zamachu 18 Brumaire, objął stanowisko ministra spraw zagranicznych w rządzie Konsulatu. Jego najważniejsze działania obejmowały negocjacje z Koalicją Cztery oraz przygotowanie planów podziału terytorialnego Europy po wojen napoleońskich.

Król Neapolu (1806‑1808)

W 1806 roku, po podboju Księstwa Neapolu przez wojska francuskie, Napoleon ustanowił Józefa królem Neapolu i Sycylii. Józef podjął reformy administracyjne, wprowadzając kodeks cywilny Kodeks Napoleona oraz likwidując feudalne przywileje szlachty. Jego rządy były jednak krytykowane za autorytarny styl i wysokie podatki, co prowadziło do niezadowolenia ludności i powstań partyzanckich.

Król Hiszpanii (1808‑1813)

Po abdykacji hiszpańskiego króla Karola IV i zamachu stanu w 1808 roku, Napoleon wymienił go na swojego brata Józefa, który przyjął tron jako José I Bonaparte. Jego panowanie w Hiszpanii było okresem intensywnego oporu, znanego jako Wojna Korpusowa (lub wojna o niepodległość Hiszpanii).

W czasie jego rządów powstały liczne ruchy partyzanckie, w tym słynna batalia przy Guantánamo, a także wsparcie ze strony brytyjskich sił pod dowództwem Arthur Wellesley, księcia Wellingtona. Po klęsce w bitwie pod Leipzig (1813) i rosnącej presji koalicyjnej, Józef został zmuszony do abdykacji i wycofania się z Hiszpanii.

Późniejsze lata

Po upadku monarchii napoleońskich Józef osiedlił się najpierw w Aix-en-Provence, a później w Paryżu. W 1815 roku, po klęsce Napoleona pod Waterloo, został aresztowany przez koalicję i spędził kilka lat w więzieniu pod Saint-Cloud. Po uwolnieniu wycofał się z życia publicznego i poświęcił się pisaniu wspomnień oraz analizie polityki europejskiej.

Dziedzictwo

Józef Bonaparte pozostaje postacią kontrowersyjną w historii Europy. Jego próby wprowadzenia reform i modernizacji w Neapolu i Hiszpanii są doceniane przez niektórych historyków jako wczesne przykłady liberalizacji, jednak jego autorytarne rządy i bliskość z Napoleonem przysparzają mu krytyków, zwłaszcza w krajach, które podzieliły się pod jego panowaniem. Po śmierci w 1844 roku w Paryżu, pozostawił po sobie liczne rękopisy, listy oraz rodzinny majątek, który został podzielony pomiędzy jego potomków.

Źródła i dalsza lektura

• Bonaparte, Józef Bonaparte: wspomnienia, wyd. Paryż, 1825.
• Chandler, David, Napoleon’s Europe, wyd. Oxford University Press, 1995.
• Schütz, Benedikt, War and Society in the Age of Napoleon, wyd. Cambridge University Press, 2008.