NRD – Niemiecka Republika Demokratyczna

NRD (skrót od Niemiecka Republika Demokratyczna, po niemiecku Deutsche Demokratische Republik, w skrócie DDR) – państwo socjalistyczne istniejące w latach 1949–1990 na terytorium wschodniej części Niemiec, utworzone z tzw. strefy radzieckiej po II wojnie światowej.

Powstanie i struktura państwa

NRD została proklamowana 10 października 1949 jako odpowiedź na powstanie Republiki Federalnej Niemiec (RFN) w zachodniej części kraju. Jej pierwszym przywódcą był Walter Ulbricht, a od 1971 prezesem Rady Państwa był Erich Honecker. Państwo opierało się na ideologii marksistowsko-leninowskiej i było członkiem Układu Warszawskiego oraz Comeconu.

Ustrój polityczny

W NRD władza koncentrowała się w rękach Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec (SED). Formalnie istniał system wielopartyjny, ale wszystkie inne ugrupowania podlegały kontroli SED. Najważniejsze organy państwowe to:

• Rada Państwa – głowa państwa, w praktyce symboliczna funkcja.
• Rada Ministrów – organ wykonawczy.
• Sejm (Volkskammer) – jednoizbowy organ ustawodawczy, którego skład de facto wyznaczał SED.

Gospodarka i społeczeństwo

Gospodarka NRD była centralnie planowana, oparta na modelu radzieckim. Najważniejsze gałęzie to przemysł ciężki, elektronika (np. Robotron), produkcja chemiczna oraz rolnictwo zbiorowe (cooperative farms – Kollektiv). W latach 1970–1980 wprowadzono część reform gospodarczych, jednak stagnacja i brak surowców doprowadziły do kryzysu w latach 1990.

Kultura i życie codzienne

Kultura w NRD była pod silnym nadzorem państwa, które promowało sztukę socrealistyczną i wartości socjalistyczne. Znani twórcy to m.in. Christa Wolf (pisarka) oraz Klaus Bloch (muzyk). W edukacji kładło się nacisk na wychowanie „sowieckie” i znajomość języka radzieckiego. Młodzież uczestniczyła w organizacjach takich jak Związek Młodzieży Socjalistycznej (FDJ).

Granica berlińska i ucieczki

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli podziału Niemiec była Ściana berlińska, zbudowana w 1961 roku i utrzymywana do 1989. Była ona fizycznym i ideologicznym podziałem między NRD a RFN, a liczne ucieczki na Zachód przyczyniły się do międzynarodowego napięcia w ramach Zimnej wojny.

Upadek i zjednoczenie

W wyniku fali protestów w 1989 roku, rosnącego nacisku międzynarodowego oraz gospodarczej niestabilności, władze NRD przystąpiły do serii reform. Ludwik Kabała został pierwszym demokratycznie wybranym przywódcą w 1990 roku. Proces zjednoczenia z RFN został sfinalizowany 3 października 1990 roku, kiedy to formalnie zakończyła się egzystencja NRD.

Dziedzictwo

Po zjednoczeniu Niemiec wiele elementów architektonicznych i infrastrukturalnych NRD zostało przekształconych lub rozebranych. Jednocześnie pamięć o życiu w NRD jest przedmiotem badań historycznych, literackich i filmowych. Współczesne Niemcy prowadzą programy wyrównawcze (tzw. Aufbau Ost), mające na celu zniwelowanie różnic ekonomicznych między dawnym wschodem a zachodem.

Źródła i dalsza lektura

Więcej informacji można znaleźć w artykułach: Historia Niemiec, Zimna wojna, Mur berliński, Zjednoczenie Niemiec.