New Jersey
New Jersey (pol. New Jersey) – najmniejszy ze stanów Stanów Zjednoczonych pod względem powierzchni, ale trzeci pod względem liczby ludności. Położony jest w regionie Północno‑Wschodnich Stanów Zjednoczonych, graniczy z Nowym Jorkiem na północy, Pensylwanią na zachodzie oraz stanem Delaware i zatoką Atlantycką na południu i wschodzie.
Historia
Obszar dzisiejszego New Jersey był zamieszkiwany przez rdzennych Amerykanów, głównie plemiona Lenape. W 1664 ziemie te zostały przejęte przez Brytyjczyków i włączone do koloniach Nowego Holandii, a następnie stały się częścią Kolonii Nowy Jork. W 1738 powstało pierwsze stałe osiedle angielskie – Elizabethtown (obecnie Elizabeth).
Po amerykańskiej rewolucji (1775‑1783) New Jersey ogłosiło niepodległość i stało się jednym z pierwotnych Stanów Zjednoczonych w 1787 roku, przyjmując swoją obecną nazwę.
Geografia
Powierzchnia stanu wynosi około 22 591 km². Krajobraz jest zróżnicowany: w północnej części dominują pagórki i niziny przyklasztorne, w południowej – rozległe płaskowyże i wybrzeże przy Zatoki Delaware. Najwyższym punktem jest Mount Horst (546 m n.p.m.). Najważniejsze rzeki to Delaware i Passaic.
Administracja i podziały
Stolicą stanu jest miasto Trenton, a największym miastem – Newark. New Jersey podzielone jest na 21 hrabstw, m.in.: Bergen, Middlesex, Essex i Camden.
Ludność
Według spisu z 2020 roku New Jersey liczy ponad 9,3 mln mieszkańców, co czyni go najgęściej zaludnionym stanem w kraju (ok. 470 osób/km²). Społeczeństwo jest wielokulturowe: znaczące grupy etniczne to Amerykanie pochodzenia włoskiego, irlandzkiego, latynoskiego oraz afrykańskiego. Językiem urzędowym jest angielski, a w niektórych społecznościach szeroko używa się hiszpańskiego i chińskiego.
Gospodarka
New Jersey odgrywa ważną rolę w gospodarce krajowej, dzięki rozwiniętemu sektorowi farmaceutycznemu, technologicznemu oraz usługom finansowym. W stanie znajduje się wiele parków przemysłowych, a port w Jersey City jest jednym z największych w regionie Atlantyku. Rolnictwo, choć mniej znaczące, obejmuje uprawy warzyw (szczególnie sałaty i pomidorów) oraz hodowlę drobiu.
Kultura i edukacja
Stan jest znany z bogatej sceny kulturalnej: liczne muzea (np. Museum of Modern Art w Princeton), teatry oraz festiwale muzyczne. New Jersey jest kolebką wielu znanych artystów, w tym muzyków Bruce'a Springsteena i Jonasa Brothers.
W edukacji wyróżniają się uczelnie wyższe, takie jak University of North Carolina (przepraszam, to błąd – prawidłowo: Rutgers University) i Princeton University, które regularnie znajdują się w czołówce światowych rankingów.
Transport
Region posiada rozbudowaną sieć komunikacyjną: autostrady I‑95, Garden State Parkway oraz New Jersey Turnpike ułatwiają dojazdy do sąsiednich stanów. System kolejowy NJ Transit oraz połączenia kolejowe Amtrak łączą New Jersey z Nowym Jorkiem, Filadelfią i innymi miastami.
Przyroda i turystyka
W stanie znajduje się ponad 50 parków stanowych oraz rezerwatów przyrody, m.in. Delaware Water Gap State Park i Palisades Interstate Park. Długie plaże nad Zatoką Manhattan przyciągają turystów latem, a liczne pola golfowe i ośrodki sportowe są popularne przez cały rok.
Ważne daty
- 1664 – przejęcie terytorium przez Brytyjczyków.
- 1776 – udział w wojnie o niepodległość.
- 1787 – ratyfikacja Konstytucji USA i wstąpienie do Unii.
- 1950 – początek gwałtownego wzrostu ludności po II wojnie światowej.
- 2000 – nowoczesny boom technologiczny w północnej części stanu.
Współczesne wyzwania
Do najważniejszych problemów, z jakimi boryka się New Jersey, należą: zanieczyszczenie środowiska przemysłowego, wysokie koszty nieruchomości oraz potrzeba modernizacji infrastruktury transportowej. Rząd stanowy realizuje programy zielonej energii i zrównoważonego transportu, aby sprostać tym wyzwaniom.