Nobel Prize
Nobel Prize (pol. Nagroda Nobla) – międzynarodowe wyróżnienie przyznawane corocznie za wybitne dokonań w dziedzinie fizyki, chemii, medycyny lub fizjologii, literatury oraz pokojowej działalności na rzecz ludzkości. Od 1969 roku przyznawana jest także Nagroda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych, ustanowiona w hołdzie pamięci Alfreda Nobla.
Historia
Nagroda została ufundowana w testamencie szwedzkiego wynalazcy i przemysłowca Alfreda Nobla, który zmarł w 1896 roku. Testament zobowiązywał, aby nagroda była przyznawana „każdemu, kto dokonał największego wkładu na rzecz ludzkości” w wyżej wymienionych dziedzinach. Pierwsze nagrody przyznano w 1901 roku.
Kategorie
- Fizyka
- Chemia
- Medycyna i fizjologia
- Literatura
- Pokój
- Nauki ekonomiczne (od 1969 r.)
Organizacje przyznające nagrody
Wszystkie nagrody, z wyjątkiem Pokojowej, przyznaje szwedzka Akademia Szwedzka. Nagroda Pokojowa jest przyznawana przez Komitet Nobla w Oslo, Norwegia.
Proces wyboru
- Ogłoszenie nominacji – każda z organizacji przyznających nagrody zaprasza do składania nominacji wybitnych kandydatów do 15 grudnia roku przyznania nagrody.
- Weryfikacja – komisje weryfikują kwalifikacje kandydatów, konsultują się z ekspertami i przygotowują raporty.
- Głosowanie – członkowie odpowiednich akademii i komisji oddają głosy w tajnym głosowaniu.
- Ogłoszenie – wyniki są ogłaszane 10 października, a ceremonia wręczenia odbywa się 10 grudnia.
Laureaci
Do dziś przyznano ponad 800 nagród. Niektórzy laureaci zdobyli nagrodę w dwóch różnych kategoriach, np. Maria Skłodowska-Curie (fizyka i chemia) oraz Linus Pauling (chemia i pokój).
Krytyka i kontrowersje
Pomimo prestiżu, Nagroda Nobla nie jest wolna od krytyki. Do najważniejszych zarzutów należą:
- Ograniczony zakres dziedzin – niektóre dziedziny, np. matematyka, nie posiadają własnej kategorii.
- Polityczne wpływy – niektóre decyzje dotyczące Nagrody Pokojowej budzą podejrzenia o naciski polityczne.
- Brak przejrzystości procesu nominacji – nominacje są tajne, co utrudnia ocenę uczciwości wyboru.
Znaczenie
Otrzymanie Nagrody Nobla jest uznawane za najwyższe wyróżnienie w danej dziedzinie i często przyczynia się do dalszego rozwoju badań oraz zwiększenia finansowania projektów. Laureaci zyskują nie tylko nagrodę finansową, ale także globalną renomę i możliwość wpływania na międzynarodową politykę naukową oraz społeczną.
Bibliografia i dalsza lektura
- „Alfred Nobel – życie i testament”, wyd. Wiedza Powszechna, 1985 r.
- „Historia Nagrody Nobla” – Encyklopedia Naukowa, 2000 r.
- „Krytyka i reforma Nagrody Nobla” – Krytyka Naukowa, 2015 r.