Norwegia
| Norwegia | |
|---|---|
| Stolica | Oslo |
| Język urzędowy | norweski |
| Waluta | norweska korona (NOK) |
| Ludność | 5,4 mln (2023) |
| Powierzchnia | 385 207 km² |
| Ustrój polityczny | monarchia konstytucyjna |
| Głowa państwa | Harald V |
| Prezydent | — |
| Państwo członkowskie | UE (od 1994), NATO |
Norwegia (norsk: Norge) – państwo położone w północnej Europie, będące częścią regionu Skandynawii. Graniczy na wschodzie z Szwecją, na południu z Finlandią oraz z Rosją, a jej zachodnią i północną część stanowią liczne wybrzeża i wyspy na Morzu Norweskim oraz Morzu Barentsa.
Geografia
Kraj charakteryzuje się rozbudowaną siecią fjordów, górskich masywów (np. Jotunheimen) oraz rozległych obszarów tajgi i tundry. Najwyższym szczytem jest Galdhøpiggen (2 469 m n.p.m.). Ponad 60 % powierzchni kraju pokrywa woda – liczne jeziora i lodowce, m.in. Mjøsa, najvětší śródlądowe jezioro Norwegii.
Historia
Na terytorium współczesnej Norwegii osiedlali się już w epoce kamienia łupanego. W czasie wikingów (VIII–XI w.) Norwegowie prowadzili dalekie wyprawy handlowe i podboje morza Północnego.
W 1814 roku po krótko‑trwałym okresie unii z Danią (1380–1814) kraj przyjął własną konstytucję w Eidsvoll, a w 1905 roku rozwiązał unię personalną z Szwecją, stając się niepodległym państwem.
Polityka
Norwegia jest monarchią konstytucyjną. Król (obecnie Harald V) pełni funkcję symboliczną, natomiast realna władza leży w rękach Stortings – jedno‑izbawego parlamentu wybieranego w wyborach proporcjonalnych co cztery lata. System polityczny jest parlamentarny, a partie rządzące najczęściej koalicją centroprawicową i centrolewicową.
Gospodarka
Norwegia posiada jedną z najwyższych na świecie PKB per capita. Główne sektory to:
- Eksploatacja ropy naftowej i gazu ziemnego (obszar Morza Północnego i Morza Barentsa);
- Rybołówstwo – światowy lider w połowie dorsza i łososia;
- Przemysł stoczniowy i metalurgiczny;
- Technologie informacyjne i odnawialne źródła energii (energia wodna, wiatrowa);
- Turystyka – przyciąga rocznie miliony odwiedzających wędrujących po fiordach, lodowcach i parkach narodowych.
Dochody z ropy są gromadzone w Funduszu Państwowym, który zapewnia stabilność finansową i jest jednym z największych na świecie aktywów suwerennych.
Kultura
Norweska kultura łączy tradycje staronordyckie z nowoczesnym podejściem. Do najważniejszych elementów należą:
- Literatura – laureaci Nagrody Nobla, m.in. Henrik Ibsen i Knut Hamsun;
- Muzyka folkowa i „black metal”, z zespołami takimi jak Mayhem;
- Sztuka ludowa (hafty, rzeźby w drewnie) i architektura drewnianych kościołów (kościoły typu stave);
- Sport – szczególnie narciarstwo biegowe i alpejskie; Norwegowie wielokrotnie zdobywali medale na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich.
Turystyka
Norwegia jest uznawana za jedno z najpiękniejszych miejsc świata do podróży. Najpopularniejsze atrakcje:
- Geirangerfjord i Nærøyfjord – wpisane na listę UNESCO;
- Trasa przybrzeżna Norweskiego Szlaku Fiordów;
- Park Narodowy Jotunheimen – raj dla miłośników trekkingu;
- Miasta kulturowe: Oslo (muzeum Vigelanda, Opera), Bergen (Brynge), Trondheim (katedra Nidaros).
Zobacz także
Skandynawia • Europa Zachodnia • Unia Europejska • Obrona terytorialna • Język norweski