encyklopedia.run.place

Papua

Papua – termin geograficzny i etnograficzny obejmujący wschodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz obszary przybrzeżne tego regionu. Współcześnie określenie to najczęściej odnosi się do:

Etymologia

Słowo „Papua” pochodzi od hiszpańskiego Papuas, używanego już w XVI‑wiekowym opisie wyspy przez Antonio de Rodrígueza. Początkowo termin ten odnosił się do rdzennych mieszkańców wyspy, a później przyjął charakter geograficzny.

Geografia

Wyspa Nowa Gwinea jest drugą co do wielkości wyspą na świecie (ok. 785 000 km²). Na zachodzie leży część indonezyjska – prowincje Papua i Papua Zachodnia, a po wschodniej stronie znajduje się niepodległe państwo Papua-Nowa Gwinea. Region charakteryzuje się:

  • górzystym łańcuchem Gór Bismarcka,
  • gęstymi lasami tropikalnymi, będącymi jedną z największych na świecie stref lasów deszczowych,
  • bogactwem biologicznym – ponad 7 % globalnej różnorodności gatunków.

Historia

Historia Papui jest niezwykle zróżnicowana i obejmuje:

  1. Okres prehistoryczny – zamieszkiwany od co najmniej 50 000 lat przez ludy papuaskie, które rozwijały unikalną kulturę i języki (ponad 800 języków papuaskich).
  2. Epoka europejskich odkryć – pierwsze kontakty z Europejczykami nastąpiły w XVI wieku (hiszpańscy żeglarze), a w XIX wieku wyspa podzielono pomiędzy Holandię (później Indonezję) i Wielką Brytanię.
  3. Okres kolonialny – w 1828 r. Holandia utworzyła Papua jako kolonię, a w 1884 r. Brytyjczycy ogłosili wschodnią część wyspy protektoratem Papua (Wschodnia Gwinea).
  4. Po II wojnie światowej – na wschodniej części wyspy powstało państwo Papua-Nowa Gwinea (niepodległość w 1975 r.), natomiast indonezyjska część została włączona do Indonezji po zakończeniu Operacji Pacific Fire i Operacji Counter Guerrilla w latach 60.

Demografia i kultury

Ludność regionu liczy ok. 13 milionów osób (stan na 2023 r.). Składa się z licznych grup etnicznych, z których największe to:

  • Papua (Papua Barat),
  • Melanezjanie – zamieszkujący wschodnią część wyspy,
  • różne ludy górskie (np. Toraja, Yali).

Tradycyjne społeczeństwa papuaskie znane są z:

  • systemu klanowego i sporządzania kultury ustnej,
  • różnorodnych form sztuki (rytualne tańce, maski, rzeźba w kamieniu),
  • uprawy taro i słodkich ziemniaków oraz połowów w rzece Orang Junda.

Gospodarka

Główne sektory gospodarki Papui to:

  • górnictwo – najważniejsze są zasoby miedzi i złota (kopalnia Grasberg w prowincji Papua),
  • leśnictwo – eksploatacja drewna i produktów leśnych,
  • rolnictwo subsystémowe oraz rybołówstwo przybrzeżne.

W ostatnich latach rośnie znaczenie turystyki przyrodniczej, zwłaszcza w rejonie Parku Narodowego Taman Nasional Taman Gobos oraz w mieście Jayapura (stolica indonezyjskiej prowincji Papua).

Polityka i konflikty

W indonezyjskiej części Papui trwają długotrwałe napięcia między rządem a ruchami niepodległościowymi, takimi jak Organizacja Republika Papua (OPM). Konflikty te wynikają z:

  • kwestii autonomii i samostanowienia,
  • wykorzystywania zasobów naturalnych bez adekwatnych korzyści dla lokalnych społeczności,
  • naruszeń praw człowieka zgłaszanych przez organizacje międzynarodowe.

Na terenie Papua-Nowej Gwinei sytuacja polityczna jest bardziej stabilna, choć również istnieją wyzwania związane z rozwojem infrastruktury i dostępem do usług publicznych w odległych regionach.

Dziedzictwo przyrodnicze

Papua jest jednym z najważniejszych obszarów pod względem ochrony przyrody. Wyróżnia się:

Wystąpienia w kulturze popularnej

Region Papui zainspirował liczne dzieła literackie i filmowe, m.in.:

Patrz także