Powstanie warszawskie
Powstanie warszawskie – zbrojne wystąpienie ludności cywilnej i żołnierzy Armii Krajowej przeciwko okupacji niemieckiej w Warszawie, trwające od 1 sierpnia do 2 października 1944 roku. Było największym akcją partyzancką w Europie podczas II Wojny Światowej pod względem liczby zaangażowanych żołnierzy i ofiar cywilnych.
Geneza
W 1943 roku Polska Rada Podziemna opracowała plan wyzwolenia stolicy w momencie, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Wisły. Decyzja o rozpoczęciu powstania podjęta została 23 lipca 1944 roku na zebraniu dowództwa AK, przy jednoczesnym uzyskaniu poparcia od rządu na uchodźstwie w Londynie.
Przebieg
Rozpoczęcie – 1 sierpnia 1944
Powstanie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku godz. 17:00, kiedy to wybuchły pierwsze wybuchy w centrum miasta – tzw. Syrenka Warszawska. W ciągu pierwszych kilku dni powstańcy opanowali znaczną część Starego Miasta, Mokotowa i Śródmieścia.
Walki w centrum i na przedmieściach
W kolejnych tygodniach walki rozprzestrzeniły się na dzielnice: Bielany, Ursynów, Wola, Żolibórz. Najcięższe starcia toczyły się o Plac Kamieniowski, Murano oraz Groszówkę. Pomimo braku wsparcia ze strony Armii Czerwonej, powstańcy utrzymywali się w obronie kilku wysp w centrum miasta, m.in. w Okopowej i przy Wileńskiej.
Oblężenie i kapitulacja
Do połowy września niemieckie oddziały pod dowództwem generała Ericha von Dollmanna rozpoczęły intensywne szturmy, w tym masowe naloty lotnicze na dzielnice mieszkalne. Brak rezerwuarów wody, żywności i leków doprowadził do dramatycznego kryzysu humanitarnego. Ostateczna kapitulacja powstańców nastąpiła 2 października 1944 roku, po 63 dniach walk.
Straty i skutki
Szacuje się, że w powstaniu zginęło około 200 000 osób, w tym ~150 000 cywilów – głównie kobiet i dzieci. Straty po stronie żołnierzy Armii Krajowej wyniosły ok. 16 000 zabitych i 24 000 rannych. Po zakończeniu walk Niemcy przystąpili do systematycznego niszczenia miasta: około 85% budynków warszawskich zostało zrównanych z ziemią.
Dziedzictwo
Powstanie warszawskie stało się symbolem heroizmu i poświęcenia narodu polskiego. Jego rocznice są obchodzone w całym kraju, a w Muzeum Powstania Warszawskiego gromadzone są dokumenty, zdjęcia i relacje świadków. Powstanie wpłynęło także na politykę powojenną – przyczyniło się do podziału opinii o roli Związku Radzieckiego w Europie Środkowo-Wschodniej.