II wojna światowa

II wojna światowa (1939–1945) – globalny konflikt zbrojny, w którym brało udział ponad stu państw, podzielonych na dwa przeciwstawne bloki: Oś (głównie Niemcy pod przywództwem Adolfa Hitlera, Włochy oraz Japonia) oraz Alianci (m.in. Polska, Francja, Wielka Brytania, ZSRR pod przywództwem Jozefa Stalina, Stany Zjednoczone pod prezydenturą Franklina D. Roosevelta i później Harry'ego S. Trumana, a także Winstona Churchilla).

Przyczyny

Bezpośrednie przyczyny wybuchu wojny to m.in.:

• narastające napięcia po Pierwszej wojnie światowej i złe warunki traktatu wersalskiego z 1919 roku,
• ekspansjonistyczna polityka Hitlera,
• aneksja Austrii (tzw. Anschluss) w 1938 roku oraz połączenie Czechosłowacji w grudniu tego samego roku,
• niezadowolenie ZSRR z podziału Europy w strefy wpływów i zmiany granic po 1939 roku.

Przebieg

Rozpoczęcie działań

Wojna rozpoczęła się atakiem Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku. Dwa dni później, ZSRR zaatakował wschodnią część Polski, realizując tajny protokół paktu Ribbentrop‑Mołotow.

Rozszerzenie konfliktu

W 1940 roku nastąpił szybki postęp wojsk Osi w Europie Zachodniej: podbicie Francji, Belgii, Holandii i Danii. W tym samym roku Japonia zajęła Chińską Republikę Ludową oraz rozpoczęła kampanię na Pacyfiku.

Wojna totalna

Po ataku na Pearl Harbor 7 grudnia 1941 roku Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny po stronie Aliantów. W 1942‑1943 roku toczyły się kluczowe bitwy: Stalingrad, El Dyżan (bitwa pod Midway) oraz Kursk – największa bitwa pancerna w historii.

Zakończenie wojny w Europie

W czerwcu 1944 roku alianci wylądowali w Normandii (D‑Day), otwierając drugie front w Europie Zachodniej. Wiosną 1945 roku armie zachodnie i radzieckie spotkały się w Berlinie, co doprowadziło do kapitulacji Niemiec 8 maja 1945 roku (Dzień Zwycięstwa w Europie).

Zakończenie wojny na Pacyfiku

Po intensywnych walkach na wyspach Pacyfiku, w sierpniu 1945 roku na Hiroszimę i Nagasaki zrzucono bomby atomowe (Uran‑235 i Pluton‑239). Japonia podpisała akt kapitulacji 2 września 1945 roku.

Skutki

• Śmierci szacuje się na 70‑85 milionów ludzi, w tym ludności cywilnej (Holokaust, pożary miast, głód).
• Powstanie dwóch supermocarstw – ZSRR i USA – i podział świata na bloki w Zimnej wojnie.
• Utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych w celu zapobiegania przyszłym konfliktom.
• Rozpad imperiów kolonialnych i proces dekolonizacji w Afryce oraz Azji.
• Rozwój technologiczny: radary, lotnictwo, rakiety, komputerów, medycyny (antybiotyki, transfuzje krwi).

Dziedzictwo kulturowe

II wojna światowa stała się tematem licznych dzieł literackich, filmowych i artystycznych, m.in. „Czarny lotek” Stanisława Lema, „Szeregowiec Ryan” (reż. Steven Spielberg) oraz licznych powieści i pamiętników (Anne Frank, „Wojna i pamięć” Juliana Schmitza).

Linki powiązane

1939 rok | 1945 rok | Holokaust | Zimna wojna | ONZ