Ripper
Ripper – termin używany w kilku dziedzinach techniki i kultury, oznaczający najczęściej oprogramowanie lub urządzenie służące do wyodrębniania danych z nośników cyfrowych, a także przydomek nadawany niektórym postaciom historycznym, szczególnie seryjnym mordercom. Poniżej przedstawiono najważniejsze znaczenia tego określenia.
Ripper jako oprogramowanie
W kontekście informatycznym ripper odnosi się do programów umożliwiających kopiowanie i konwersję zawartości nośników, najczęściej płyt CD lub DVD, na formaty cyfrowe (np. MP3, FLAC, AVI). Najbardziej znane typy ripperów to:
- Audio ripper – programy takie jak Exact Audio Copy czy CDex, które odczytują cyfrowe ścieżki dźwiękowe z CD i zapisują je w wybranym formacie audio.
- Video ripper – narzędzia pozwalające na wyodrębnienie strumieni wideo z płyt DVD lub serwisów strumieniowych (np. HandBrake, MakeMKV).
- Game ripper – oprogramowanie umożliwiające kopiowanie zawartości płyt PlayStation, Xbox czy PC na dyski twarde w celu archiwizacji lub uruchamiania w emulatorach.
Rippery działają zazwyczaj w połączeniu z systemami operacyjnymi typu Windows, Linux czy macOS. Wykorzystują interfejsy SCSI, ATA lub USB do komunikacji z napędami.
Legalność i etyka
Użycie rippera do tworzenia kopii własnych egzemplarzy (tzw. fair use) jest w wielu jurysdykcjach dopuszczalne, pod warunkiem, że nie dochodzi do rozpowszechniania nielegalnych kopii chronionych prawem autorskim. W Polsce kwestie te reguluje Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Ripper w kulturze masowej
Przydomek „Ripper” jest także nadawany osobom popełniającym brutalne przestępstwa, zwłaszcza mordercom. Najbardziej rozpoznawalne przykłady:
- Jack the Ripper – anonimowy seryjny morderca działający w Londynie w latach 1888–1891.
- Yorkshire Ripper (Peter Sutcliffe) – brytyjski przestępca działający w latach 1975–1980.
- Boston Ripper – przydomek używany w mediach w odniesieniu do kilku niezwiązanych ze sobą morderców działających w Bostonie.
W literaturze i filmie termin „ripper” pojawia się jako element tytułów lub nazw postaci, np. w serii gier Resident Evil (Ripper – nazwa potwora) czy w horrorze The Ripper.
Inne znaczenia
W niektórych kontekstach technicznych „ripper” może oznaczać także narzędzie fizyczne, np. nożyce lub wyciskacz papieru używany do rozdzierania materiału. Jednak w języku potocznym i w encyklopediach najczęściej spotykane są dwa pierwsze znaczenia opisane powyżej.