Sudan Północny

Sudan Północny (oficjalnie Republica Sudan) to państwo leżące w północno‑wschodniej części Afryki. Po odłączeniu się Sudanu Południowego w 2011 roku obszar ten przyjął nazwę potocznie używaną w Polsce – Sudan Północny. Graniczy z Egiptem (północ), Cyprem i Morzem Śródziemnym (na północny zachód), Libią (zachód), Czad (południowy zachód), Republiką Środkowo­Afrykańską (południe), Etiopią (południowy wschód) oraz Erytreą (wschód).

Geografia

Powierzchnia Sudanu Północnego wynosi ok. 1 886 068 km², co czyni go jednym z największych państw afrykańskich. Kraj charakteryzuje się różnorodnym krajobrazem: na północy dominują rozległe pustynie (Sahara), w centralnej części znajduje się pasożytniczy pas sawannowy, a na południu – wyżyny i doliny Nilu Białego oraz Nilu Niebieskiego, które łączą się w jedną rzekę – Nil.

Historia

Obszar dzisiejszego Sudanu Północnego był zamieszkany od czasów prehistorycznych. W starożytności leżały tu miasta królestwa Kush, a w średniowieczu kontrolował je kalifat Kair i później Imperium Osmańskie. W XIX wieku tereny te podbił Mohammed Ali – władca Egiptu – a następnie stały się częścią egipskiego protektoratu. Po II wojnie światowej pod wpływem ruchów niepodległościowych Sudan uzyskał niepodległość w 1956 roku jako jednolite państwo.

Konflikty etniczne i religijne doprowadziły do wybuchu wojny domowej w latach 80.–90. W 2005 roku podpisano Porozumienie kompleksowe, które w 2011 roku zakończyło się referendum i powstaniem Sudanu Południowego. Pozostała część kraju przyjęła nazwę potocznie określaną jako Sudan Północny.

Polityka

Sudan Północny jest republiką prezydencką. Najwyższą władzę wykonawczą sprawuje prezydent, wybierany w wyborach powszechnych. Parlament składa się z dwu izb: Zgromadzenia Reprezentacyjnego (izba niższa) oraz Senatu (izba wyższa). System polityczny jest silnie scentralizowany, a w praktyce realna władza koncentruje się w rękach wojska i partii rządzącej.

Gospodarka

Gospodarka Sudan Północnego opiera się głównie na sektorze surowcowym. Najważniejszymi eksporterami są:

• ropa naftowa – kraj jest jednym z czołowych producentów w Afryce, a dochody z ropy stanowią ponad 70 % przychodów budżetu;
• złoto i miedź – wydobycie koncentruje się w regionie Nubii;
• pszenica i bawełna – rolnictwo utrzymuje znaczną część ludności wsi.

Obecnie Sudan Północny stoi przed wyzwaniami takimi jak inflacja, ubóstwo i potrzebą dywersyfikacji gospodarki poza sektor ropy.

Demografia

Ludność szacowana jest na około 45 milionów osób (stan na 2023 rok). Społeczeństwo jest wieloetniczne – największe grupy to Arabowie (ok. 70 %), Nubijczycy, Furzyjczycy, Beja i inne mniejsze grupy etniczne. Dominującą religią jest islam (ok. 90 % ludności), a mniejszość wyznaje chrześcijaństwo i tradycyjne wierzenia.

Kultura

Kultura Sudanu Północnego łączy elementy arabskie, afrykańskie i islamskie. Charakterystyczne są:

• muzyka tradycyjna, w tym instrumenty takie jak oud i tama;
• tkaniny bawełniane zwane kente oraz hafty nubijskie;
• kuchnia – potrawy takie jak fuul (fasola), kisra (ciasto pszennne) i mięso z baraniny.

W kraju obchodzone są święta religijne, w tym Ramadan oraz święta narodowe, takie jak Dzień Niepodległości (1 stycznia) i Dzień Rewolucji (25 listopada).

Miasta

Najważniejsze miejscowości to:

• Khartoum – stolica i największe miasto, położone u zbiegu Nilu Białego i Nilu Niebieskiego;
• Omdurman – historyczne centrum handlowe i kulturalne;
• Port Said – port nad Morzem Śródziemnym;
• El‑Fasher – ważny ośrodek rolniczy.

Stosunki międzynarodowe

Sudan Północny jest członkiem Ligi Arabskiej, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Afrykańskiej Unii oraz Afrykańskiej Unii Gospodarczej. Współpracuje z sąsiadami w ramach Inicjatywy Różnorodności Golfu oraz z partnerami z Unii Europejskiej w dziedzinie pomocy humanitarnej.

Wyzwania i perspektywy

Wśród najważniejszych problemów wymienia się:

• niestabilność polityczną i konflikty wewnętrzne w regionach przygranicznych;
• degradację środowiska, zwłaszcza pustynnienie i susze;
• zależność od przychodów z ropy i konieczność reform strukturalnych.

Rząd ogłasza programy modernizacji infrastruktury, rozwijania energii odnawialnej i zwiększania inwestycji zagranicznych, co ma przyczynić się do stabilizacji i wzrostu gospodarczego w nadchodzących dekadach.

Bibliografia

Artykuł opiera się na danych i opracowaniach dostępnych w encyklopedii, raportach ONZ, publikacjach rządowych oraz pracach naukowych dotyczących historii i gospodarki Sudanu.