encyklopedia.run.place

1956

1956 rok – rok intensywnych przemian politycznych, społecznych i kulturalnych, który zapisał się w historii jako okres rozluźnienia napięć zimnowojennych, a jednocześnie jako moment wybuchu licznych kryzysów i rewolucji w krajach bloku wschodniego. Wydarzenia tego roku wywarły trwały wpływ na dalszy bieg dziejów Europy, Azji i Ameryki.

Polityka i stosunki międzynarodowe

  • Kryzys węgierski – rewolucja węgierska wybuchła w październiku, kiedy to studenci i robotnicy przeciwstali się komunistycznemu reżimowi. Po kilku tygodniach walk i interwencji radzieckiej, powstanie zostało brutalnie stłumione.
  • Polski Październik – w Polsce doszło do odwilży politycznej, znanej jako odwilż październikowa. W wyniku tego wydarzenia Władysław Gomułka objął władzę, a wprowadzono pewne reformy gospodarcze i społeczne.
  • Wielka Brytania – pod przewodnictwem premiera Harold Macmillana wprowadzono politykę „The New Britain”, mającą na celu modernizację kraju po trudnych latach powojennych.
  • Kryzys sueski – w listopadzie doszło do blokady Cieśniny Sueskiej przez Egipt, co doprowadziło do pierwszej poważnej ingerencji wojskowej ze strony zestawów NATO i państw ZSRR.
  • Wybory w Związku Radzieckim – po śmierci Józefa Stalina (1953) i Nikity Chruszczowa w 1955 roku, w 1956 r. odbyły się ważne zmiany w aparacie partyjnym, które przyczyniły się do późniejszej „odwilży” w ZSRR.

Wydarzenia w Europie

  • Polska – 20 października przyjęto tzw. „List otwarty” Gomułki do partii, w którym zapowiedziano „odwrócenie od stalinizmu”. Zostało to potwierdzone w Kongresie Partii w Warszawie.
  • Węgry – 23 października doszło do wybuchu powstania przeciwko rządom komunistycznym, które zakończyło się interwencją radziecką w listopadzie.
  • Francja – w lutym odbyły się wybory prezydenckie z udziałem Charles’a de Gaulle’a, który powrócił do władzy w wyniku kryzysu algierskiego.
  • Hiszpania – przeprowadzono reformy konstytucyjne, które w części zniesły represje wobec opozycji.

Azja i Afryka

  • Korea – w marcu doszło do zamachu stanu w Południowej Korei, co doprowadziło do obalenia prezydenta Syngmana Rhee.
  • Wietnam – w czerwcu rozpoczął się kryzys wietnamski, a Stany Zjednoczone zwiększyły wsparcie militarne dla południowego rządu.
  • Egipt – prezydent Gamal Abdel Nasser ogłosił nacjonalizację Kanału Sueskiego, co stało się przyczyną kryzysu sueskiego.
  • Kongo – po uzyskaniu niepodległości od Belgii w 1960 roku, w 1956 r. w kraju nasiliły się ruchy niepodległościowe, przygotowujące się do późniejszych walk o suwerenność.

Nauka i technika

  • Lotnictwo i kosmos – w maju ZSRR wystrzelił satelitę Sputnik 2 z żywą istotą – psem Łajką.
  • Komputery – IBM wprowadziło na rynek komputer IBM 650, pierwszy masowo produkowany komputer elektroniczny.
  • Medicina – odkryto pierwsze silne przeciwciała przeciwko wirusowi różyczki, co przyspieszyło rozwój szczepionek.
  • Fizyka – w ramach Projektu Manhattan odbyły się kolejne testy broni jądrowej, choć już po okresie jej użycia w II wojnie światowej.

Kultura i sztuka

Rok 1956 przyniósł liczne przełomy w literaturze, filmie i muzyce:

  • Literatura – w Francji opublikowano powieść „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, choć dopiero w latach późniejszych została szerzej dostępna.
  • Film – w Włoszech„La Strada” w reżyserii Federico Felliniego, który zdobył Złotą Palmę na Festiwalu w Cannes.
  • Muzyka – w Stanach Zjednoczonych Elvis Presley wydał singiel „Heartbreak Hotel”, rozpoczynając erę rock’n’rolla.
  • Sztuka – w Berlinie otwarto wystawę dzieł Andy’ego Warhola, zapowiadając rozwój pop-artu.

Sport

  • W grudniu w Melbourne odbyły się Zimowe Igrzyska Olimpijskie, w których wyróżniła się austriacka łyżwiarka Eva Ruiz.
  • W Wielkiej Brytanii rozgrywano mistrzostwa FIFA World Cup po raz pierwszy po II wojnie światowej (w 1950 i 1954 lata brakowało turnieju).

Urodzeni w 1956 roku

  • Bob Dylan (ur. 24 maja) – amerykański muzyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (2016).
  • George R. R. Martin (ur. 20 września) – amerykański pisarz, autor serii A Song of Ice and Fire.
  • François Dalios (ur. 02 lutego) – francuski reżyser i scenarzysta.
  • Michele Bacillieri (ur. 15 listopada) – włoski olimpijczyk w podnoszeniu ciężarów.

Zmarli w 1956 roku

  • Mahatma Gandhi (zmarł 30 stycznia) – przywódca ruchu niepodległościowego w Indiach.
  • Albert Schweitzer (zmarł 4 września) – francuski lekarz, filozof i laureat Nagrody Nobla w dziedzinie pokoju.
  • Thomas Edison (zmarł 18 października) – amerykański wynalazca i przedsiębiorca.

Dziedzictwo historyczne

Rok 1956 jest często postrzegany jako przełomowy moment w historii zimnej wojny. Odwilż polityczna w Polsce i w innych krajach bloku wschodniego (węgierska rewolucja, czesko-słowacka odwilż w 1968) pokazała, że system komunistyczny nie jest jednorodny i że istnieją wewnętrzne tendencje do reform. Jednocześnie interwencje militarne ZSRR wbudowały sztywne granice możliwych zmian. Współczesne analizy podkreślają, że wydarzenia 1956 roku przyczyniły się do późniejszego rozpadu Układu Warszawskiego i ostatecznie do końca zimnej wojny.

Patrz także