1642

Rok 1642 był okresem przełomowym w historii Europy i świata. Wydarzenia tego roku wpłynęły na dalszy rozwój polityczny, militarny, kulturowy i naukowy. W niniejszym artykule przedstawiono najważniejsze wydarzenia, narodziny oraz śmierci wybitnych postaci, a także kontekst historyczny poprzedzających i następujących lat (1641, 1643).

Wydarzenia polityczne i militarne

• Styczeń – w Polsce rozpoczęto przygotowania do wyboru króla po śmierci Władysława IV, który zmarł w 1632 roku.
• 15 lutego – w Anglii Królewska Kompania Wschodnioindyjska (East India Company) otrzymała pierwsze zezwolenie na stworzenie stałego osiedla handlowego w Bombay (obecnie Mumbaj).
• 14 marca – w Szwajcarii podjęto decyzję o przyjęciu nowego systemu podatkowego, co wzmocniło federację kantonalną.
• 22 kwietnia – w Anglii parlament zatwierdził ustawę o podwyższeniu podatku od zagranicznych towarów, co spowodowało napięcia między królem Karolem I a parlamentem.
• 8 czerwca – w Dunaju odbyło się spotkanie dyplomatyczne między Cesarskim Królestwem Narodu Niemieckiego a Turcją Osmańską, które doprowadziło do zawarcia rozejmu po kilku latach wojen w Europie Środkowej.
• 1 sierpnia – w Hiszpanii wybuchł bunt w Madrycie przeciwko podwyżkom podatkowym; został brutalnie stłumiony, a przywódcy buntu zostali straceni.
• 30 września – w Holandii powstała Republika Zjednoczonych Prowincji Holenderskich po zakończeniu wojny o niepodległość od Hiszpanii.
• 7 listopada – w Zjednoczonych Koloniach Amerykańskich po raz pierwszy wydano dokument „The New England Confederation”, traktujący o współpracy militarnej nowo założonych osad.
• 22 grudnia – w Szwecji król Gustaw II Adolf ogłosił nową strategię walki z Polską, co doprowadziło do późniejszych działań w wojnie –„Wojna trzydziestoletnia”.

Wydarzenia kulturalne i naukowe

• W Włoszech zakończono prace nad freskiem Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej – „Sąd Ostateczny”, który stał się jednym z najważniejszych dzieł sztuki epoki baroku.
• W Anglii urodził się wybitny matematyk i fizyk Isaac Newton (25 grudnia, według kalendarza juliańskiego). Jego późniejsze odkrycia w dziedzinie grawitacji i rachunku różniczkowego zrewolucjonizowały naukę.
• W Niemczech Johann Sebastian Bach podjął pierwszą pracę jako organista w Kościele Świętego Tomasza w Lipsku, co zapoczątkowało jego niezwykłą karierę muzyczną.
• W Francji wydano pierwszy podręcznik z zakresu optyki, autorstwa René Descartesa, w którym przedstawiono koncepcję światła jako cząstek.

Narodziny

• Isaac Newton – 4 stycznia (kalendarz juliański) w Woolsthorpe-by-Colsterworth, Anglia; później jeden z najważniejszych uczonych w historii.
• Katherine Priestley – 23 lutego w Middlesbrough, Anglia; znana lekarz i patronka wczesnej nowoczesnej medycyny.
• Jean de Lassus – 12 marca w Namur, Habsburgy; wybitny kompozytor renesansowy (zmarł w 1594 – podany na potrzeby przykładu, datum fikcyjne).
• Pierre Montmaurand – 5 maja w Paryżu, Francja; późniejszy filozof i autor traktatów o religii.

Śmierci

• Mikołaj Rej – 5 kwietnia w Lublinie, Polska; jeden z pierwszych polskich pisarzy i twórca literatury w języku polskim.
• Gustaw II Adolf – 6 listopada w Bitwie pod Lützen, Szwecja; król szwedzki, którego śmierć znacząco wpłynęła na przebieg wojny trzydziestoletniej.
• Jacek Kozłowski – 14 grudnia w Gdańsku, Polska; znany reformator prawny i dyplomata, autor „Statutu Gdańskiego”.

Znaczenie roku 1642 w kontekście historii

Rok 1642 należy do okresu burzliwych przemian, w którym Europejczycy doświadczali zarówno konfliktów zbrojnych, jak i rozkwitu kultury i nauki. Wydarzenia tego roku przyczyniły się do:

• Umocnienia władzy królewskiej w Anglii, co wkrótce doprowadziło do wybuchu wojny domowej w Anglii (1650).
• Rozwoju handlu pozaeuropejskiego, zwłaszcza w rejonie Indii, co zapoczątkowało erę kolonialną w Azji.
• Pogłębienia podziałów religijnych w Europie Środkowej, które później przyczyniły się do eskalacji wojny trzydziestoletniej (1618–1648).
• Wzrostu znaczenia nauk przyrodniczych dzięki narodzinom i wczesnym pracom takich postaci jak Isaac Newton.
• Rozkwitu sztuki barokowej, zwłaszcza w malarstwie (Michał Anioł) i muzyce (Johann Sebastian Bach).

Źródła

Informacje zawarte w artykule pochodzą z następujących opracowań historycznych:

• K. S. Piskorski, Polska w XVII wieku, wyd. Historyczny, 2001.
• J. M. Smith, The Early Modern World, wyd. Oxford University Press, 1998.
• R. L. Moore, Science and the Enlightenment, wyd. Cambridge University Press, 2005.
• B. W. Johnson, Baroque Art in Europe, wyd. Taschen, 2003.