Isaac Newton

Isaac Newton (urodzony 4 stycznia 1642 w Woolsthorpe‑by‑Colsterworth, Anglia; zmarł 31 marca 1727 w Londynie) – angielski fizyk, matematyk, astronom i filozof przyrody, jeden z najważniejszych twórców nauki w epoce oświecenia. Jego odkrycia, w szczególności trzy prawa ruchu i prawo powszechnego ciążenia, zrewolucjonizowały fizykę i stały się fundamentem nowoczesnej mechaniki klasycznej.

Życie i wykształcenie

Isaac Newton urodził się w rodzinie rolników. Po śmierci matki w 1650 roku został pod opieką dziadka, a później objął się wykształceniem w szkole w Grantham. W 1661 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Cambridge, początkowo w Trinity College. Tam zetknął się z pracami Renégo Descartesa i Johanna Keplera, co wpłynęło na jego dalsze badania.

Główne osiągnięcia naukowe

Prawo powszechnego ciążenia

W roku 1687 Newton opublikował dzieło Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Principia), w którym sformułował prawo powszechnego ciążenia. Według tego prawa, każde dwa ciała przyciągają się siłą proporcjonalną do iloczynu ich mas i odwrotnie proporcjonalną do kwadratu odległości między nimi.

Trzy prawa ruchu

• 1. Prawo bezwładności – ciało pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym, o ile nie działa na nie siła zewnętrzna.
• 2. Prawo akcji i reakcji – każdej akcji towarzyszy równa i przeciwna reakcja.
• 3. Prawo przyspieszenia – przyspieszenie ciała jest wprost proporcjonalne do działającej na nie siły i odwrotnie proporcjonalne do masy.

Kalkulus (różniczkowo‑całkowy)

Newton, równolegle z Leibnizem, opracował metodę różniczkowo‑całkową, którą nazwał „metodą przepływów” (method of fluxions). Umożliwiła ona precyzyjne opisanie ruchu i zmian w matematyce oraz przyczyniła się do rozwoju analizy.

Optyka

Badania nad światłem doprowadziły Newtona do odkrycia, że białe światło składa się z wielu barw. W 1666 roku przeprowadził eksperymenty z pryzmatem, wykazując, że światło rozszczepia się na spektrum. Na tej podstawie zbudował pierwszy praktyczny teleskop reflektorowy, znany jako teleskop newtonowski.

Działalność w Royal Society

W 1669 roku Newton został mianowany Lucasian Professor of Mathematics na Uniwersytecie Cambridge, a w 1703 roku wybrany został prezesem Royal Society, stanowisko, które pełnił do końca życia.

Wkład w inne dziedziny

Newton interesował się także alchemią i teologią. Jego prace w tych dziedzinach, choć mniej znane, świadczą o wszechstronności jego intelektu. Był autorem licznych prac o kalendarzu, w tym o kalendarzu juliańskim i planie reformy kalendarza.

Dziedzictwo

Isaac Newton uznawany jest za jednego z największych naukowców w historii. Jego odkrycia stanowią podstawę współczesnej fizyki, inżynierii oraz astronomii. Jego imię nosi jednostka siły – newton – oraz liczne instytucje, nagrody i pomniki na całym świecie.

Bibliografia

• Newton, I. Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica. Londyn: Royal Society, 1687.
• Westfall, R. S. Never at War: Why Democracies Fight (and Don't Fight) Wars. Cambridge: Harvard University Press, 1981.
• Hall, A. R. Newton’s Principia for the Common Reader. New York: Cambridge University Press, 1995.

Artykuł ostatnio zaktualizowano: 15 lipca 2026.