1795
Rok 1795 był okresem przełomowym w dziejach Europy i świata. Wydarzenia tego roku wywarły trwały wpływ na politykę, granice państw oraz rozwój kultury i nauki. Poniżej przedstawiono najważniejsze wydarzenia, postaci oraz dziedzictwo roku 1795.
Kontekst historyczny
W drugiej dekadzie XVIII wieku Europa przeżywała intensywne przemiany: rewolucję francuską, wojny napoleońskie, a w Europie Środkowo-Wschodniej rozbiory Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Rok 1795 przyczynił się do umocnienia tych zmian.
Polska i rozbiory
Najważniejszym wydarzeniem w historii Polski w 1795 roku było trzecie rozbicie Polski, które doprowadziło do całkowitego zniknięcia państwa z mapy Europy.:
- 31 stycznia – podpisanie traktatu warszawskiego między Prusami a Rosją, potwierdzającego podział ziem polskich.
- 3 października – uchwalenie dekretu o likwidacji Rzeczypospolitej w warszawskim Sejmie Czteroletnim.
- 4 listopada – ostateczne zajęcie ziem litewskich przez Rosję.
Po trzecim rozbiorze Polska przestała istnieć jako suwerenne państwo, a jej terytorium podzielono pomiędzy Rosję, Prusy i Austrię. Okres „zaborów” rozpoczął się w pełni.
Europa
Francja
W Francji trwała faza tzw. Dyrektoriatu. W styczniu 1795 roku przyjęto Konstytucję z 1795 roku, ustanawiającą nowy rządowy system – Dyrektoriat – oraz Zgromadzenie Narodowe. Następnie doszło do kilku powstań royalistycznych, m.in. powstania Vendee.
Rosja
W 1795 roku car Cesarz Franciszek II podpisał Traktat bazelski z Francją, kończąc wojnę koalicyjną (1792‑1795) i uznając granice Francji po aneksji Partii Wschodniej oraz Belgii.
Rzeczpospolita Obojga Narodów
Po trzecim rozbiorze nie pozostało już nic po dawnym państwie – zarówno władza centralna, jak i struktury społeczne uległy rozkładowi. W tym samym roku rozpoczęto jednak ruchy konspiracyjne, które doprowadziły w 1807 roku do powstania Księstwa Warszawskiego.
Świat
- Stany Zjednoczone – 6 marca przyjęto Bill of Rights, czyli pierwsze dziesięć poprawek do Konstytucji, gwarantujących podstawowe wolności obywatelskie.
- Wielka Brytania – w kwietniu Napoleon Bonaparte objął dowództwo armii włoskiej po udanej kampanii w Piemontcie.
- Hiszpania – w marcu 1795 roku podpisano traktat pokojowy z Francją, kończący konflikt z rewolucją.
Kultura i nauka
Rok 1795 przyniósł kilka przełomowych dzieł i odkryć:
- Edmund Burke wydał pamflet Refleksje nad rewolucją we Francji, będący ważnym komentarzem krytycznym wobec rewolucji.
- W Wersalu otwarto Muzeum Louvru, choć początkowo jako „musée des Arts”.
- W 1795 roku niemiecki astronom Johann Bode
Urodzeni w 1795
- John Keats (31 grudnia, Londyn) – angielski poeta romantyczny, autor m.in. „Oda do greckiej urny”.
- Fryderyk Wilhelm IV (27 października, Berlin) – król Prus, władca zwanego „Królem romantykiem”.
- Samuel Morse (27 kwietnia, Charlestown) – wynalazca telegrafu i alfabetu Morse’a.
- Karl Friedrich Schinkel (13 marca, Gotland) – wybitny niemiecki architekt i malarz.
Zmarli w 1795
- Samuel Johnson (13 grudnia, Londyn) – angielski krytyk literacki, autor słownika języka angielskiego.
- Voltaire (30 maja, Paryż) – francuski filozof oświeceniowy.
- Michaił Łomonosow (15 kwietnia, Petersburg) – rosyjski uczony i poeta.
Wydarzenia astronomiczne
W 1795 roku nastąpiły dwa zaćmienia Słońca – 14 maja (całkowite) oraz 1 listopada (częściowe). Obserwacje te przyczyniły się do dalszego rozwoju teorii astronomicznych w epoce oświecenia.
Dziedzictwo roku 1795
Rok ten pozostaje symbolem:
- Końca niepodległości Polski na ponad 120 lat.
- Rozwoju konstytucjonalnych tradycji w Francji po stronie republikańskiej.
- Wzrostu ruchów narodowo‑wyzwoleńczych, które w kolejnych dekadach doprowadziły do odrodzenia państwowych struktur w Europie Środkowo‑Wschodniej.
Rok 1795 zapisał się w historii jako moment intensywnych przemian politycznych, społecznych i kulturalnych, które ukształtowały współczesny porządek międzynarodowy.